You are viewing vesperto

Spirita, Spiritual

Kastelo Verda
Mi kreskas en Filipinoj ĝis mi aĝas 10 jarojn.
Mi iras al privata lernejo, La Salle, kiu estas
Romkatolika institucio. Mi lernas preĝi per
rozario, diri "Saluton, Maria", kaj fari
multajn supraĵajn aferojn pri la religio. Sed
ĉar mi estas juna, tio ne pli profundiĝas.
Kiam mi estas 10-jaraĝa, mia familio kaj mi
translokiĝas al Kanado. Ĉirkaŭ la aĝo de 12
jaroj, mi jam emas al Animismo-Budaismo,
kio montriĝas per miaj argilaj verkoj,
inkluzive de skulptaĵo de bizono, kaj per
aliaj artverkoj, inkluzive de verda bokalo
surmetita kaj ĉirkaŭita de tri flugantaj
birdoj.
Baldaŭ, miaj gepatroj asociiĝas kun Filipinaj
eksterpatrujuloj, kiuj konvertiĝis al
Protestantaj religioj, tipe Baptista. Miaj
gepatroj konvertiĝas al Baptistoj kiam mi estas
en mezlernejo. Baldaŭ, ekzistas premo por
konformiĝi. Kiel mi estas "bona knabo" ĉitiutempe,
mi iru al Protestantaj preĝejoj, al
ambaŭ Baptistaj kaj Pentekostaj preĝejoj,
kune kun ili. Sed neniom da la prelegoj
inspiras min. La tuta Kristana doktrino pri
antropomorfisma persona dio ŝajnas stranga
al mi, aŭ ne alloga. Mi opinias, ke dio ne
estus homeca aŭ personeca. Mi ankaŭ
opinias, ke ĉiopova dio ne havus la egoisman
bezonon esti adorata de ĝiaj kreitaĵoj, sed esti
admirata estus pli bone. Ĉiuokaze, ĉitiutempe,
mia mentoro, el Star Trek, estas
sinjoro Spock, la logika scienca menso. Estas
preskaŭ tute science tra mezlernejaj kaj
universitataj jaroj. Mi ne konvertiĝas al
Protestantismo.
Revolucio okazas en mia menso post
universitato kiam mi postenas en Tokio pro
labori kiel programara inĝeniero. Subtilaj
Orientaj aferoj afekcias min. Mi havas plene
da ŝancoj viziti Ŝintoajn sanktejojn kaj
Budaismajn templojn. Mi pli interesiĝas pri
Orienta filozofio.
Mi komencas pli da studoj pri Budaismo post
kiam mi revenas al Kanado. La filozofio pli
taŭgas mian vivmanieron. Mi lernas pri la
tielnomataj Kvar Noblaj Veroj, kiuj centriĝas
sur la ideo, ke, unue, ekzisto estas plene da
suferado (dukkha); due, suferado venas el
dezirado; trie, suferado povas finiĝi; kaj
kvare, ekzistas metodologio por fini
suferadon. Ĝi ŝajnas realeca religio. Mi
malkovras, ke dum Kristanismo estas bazata
sur savado pro pekoj , Budaismo estas bazata
sur savado pro suferado. Ĝi intrigas min.
Dukkha per la Palia aŭ duhka per la
Sanskrita havas larĝan gamon da signifoj;
krom suferado, ĝi povus signifi ankaŭ
mildan agacadon, malkontenton, kaj tiel plu.
Sukha, per la Palia, estas la malo de ĝi...
Budaismo havas ankaŭ la ideon pri
malkonstanteco, aniccā per la Palia aŭ
anityā per la Sanskrita; "ĉiuj formiĝoj estas
malkonstantaj"—"sabbe sankhārā aniccā" per
la Palia. Oni malfeliĉiĝas kiam onia
favorita aparato detruiĝas, interrilatoj
finiĝas, dorlotbesto mortas, dolĉa antikva
domo malkonstruiĝas, kaj tiel plu. Tiel estas
la malkonstanteco de vivo. Kiam mi akceptas
ĉi tiun doktrinon, mi pli saniĝas apartiĝi de
aĵoj kaj aferoj.
Majtrejo (Sanskrite Maitreya, Palie Metteyya,
Ĉine 弥勒佛 Mí Lè Fó, Japane 未来仏 Miroku)
estas la venonta Budao.
Alia ĝenerala Budaisma koncepto estas
sūnyatā per la Sanskrita aŭ suññatā per la
Palia; ĝi estas la nuleco de ĉiuj aferoj. Nenio
ekzistas esence. La Kora Sutro diras, ke
"formo estas nuleco, nuleco estas formo".
Dume, samsāra estas la malo de nirvāna.
Samsāra, senĉesa vagado, estas la mondo en
kiu oni nun vivas, la mondo de iluzio, aŭ
eble la spiraloj da renaskiĝoj. Per Budaismo,
oni provas eskapi samsāra-n por atingi la
lastan celon, la malekziston de avareco,
malamo, kaj iluzio; ĉi tiu celo nomiĝas
nirvāna per la Sanskrita aŭ nibbāna per la
Palia. Ĉi tiu atingo estas unu formo de
iluminiĝo. En la Zen-sekto de Budaismo,
oni aŭdas pri alia, kiu nomiĝas satori (悟り)
per la Japana. Ĝi estas subita abrupta evento
atingebla en onia vivo; estas io kiel la plej
brila ideo, kiun oni povas havi, sed sen la
ideo; oni ne povas esprimi ĝin per vortoj.
Zeno estas vere malsama kompare al aliaj
Budaismaj sektoj ĉar gi evitas vortcentran
pensadon. Zeno estas Budaismo pasinte
influita de Taoismo.
La "koano" estas Zena paradoksa pensa
ekzerco pri nesolvebla problemo per racieco
kaj per intelekto. Laŭ tiu religia tradicio,
per tio, oni forigu la limon inter la konscia
kaj la nekonscia en la psiko, ĉar ĝi subite
iluminas la menson. Fama koano estas: "Du
manoj aplaŭdas kaj ekzistas sono; kio estas la
sono per unu mano?". Tio estas parola
tradicio el la Zenisto, Hakuin Ekaku (1686-
1769). Koano estas Japane Romlitere kōan,
kaj Ĉine gōng-àn (公案), kaj Koree gong'an, kaj
Vjetname công án.
La plej centraj pensoj de Budaismo estas la
Kvar Noblaj Veroj:
1.La vero pri la nekontentigo (Palie
dukkha, Sanskrite duhkha); tiu koncepto
inkluzivas suferon, sed estas pli vasta.
2.La vero pri la kaŭzo de la nekontentigo,
nome la triobla deziro aŭ soifo—
plezurosoifo, iĝosoifo, neniiĝosoifo.
3.La vero pri la fino de la nekontentigo,
nome la fino de ties kaŭzo.
4.La vero pri la vojo al la fino de la
nekontentigo, nome la Nobla Okopa Vojo:
1.ĝusta rigardado
2.ĝusta pensado,
3.ĝusta parolado,
4.ĝusta agado,
5.ĝusta vivtenado,
6.ĝusta strebado,
7.ĝusta atentado,
8.ĝusta koncentrado.
Scivoleme, mi legas pri Hinduismo pro
kompari kun Budaismo. En politeisma
Hinduismo, ekzistas ĉioampleksa dio, kiu
nomiĝas Brahmā, kiu estas la Kreanto, parto
de la Triopo, kiu inkluzivas de Viŝnu, la
Konservanto; kaj de Ŝiva, la Detruanto. Krom
tiu Triopo, ekzistas en Hinduismo panteono
da multmultaj gedioj. Rigortraktite
Budaismo kontraŭe agnoskas nenian Mastran
Dion, personigitan kune kun homecaj
atributoj: ĵaluzeco, pardonemeco, afableco,
kolereco, kaj tiel plu. Budaismo konsentas,
ke ĝi mem ne povas plene ekspliki tiun, kiu
la dio estas, aŭ tiujn, kiuj la dioj estas, kaj ĝi
ne penas fari tiel. Budaismo estas ne
diocentra. Tamen, multaj laikaj Budaistoj ja
adoras gediojn. Eĉ la Budaisma Vortaro de
Nyānatiloka mencias la koncepton pri la
nava-sattāvāsa, la 9 loĝejoj da estaĵoj, el kiuj
kelkaj estas ja gedioj...
Inter Hinduoj, ekzistas polemiko pri la
koncepto de "Multaj-Dioj-Kiel-Unu".
Alivorte, ĉu la multmultaj gedioj ja estas
“enkarniĝoj” de la sama Dio aŭ ĉu la gedioj
ja estas vere malsamaj entoj? Tio dependas de
la individua Hinduo...
En Hinduismo, ekzistas kredo pri Ātman, la
Eterna Animo aŭ Memo, kiu estas esence la
sama kiel la ĉiea Fundamenta Realo,
Brahman, kiun oni ne devas konfuzi per
Brahmā. Budaismo kontraŭe havas kredon
pri Anātman, la Ne-memo, la Senmemeco,
aŭ la Memo kiel Iluzio. Ĉi tiu centra
Budaisma doktrino, Anātman per la
Sanskrita aŭ Anattā per la Palia, instruas,
ke "nek en korpaj kaj mensaj fenomenoj, nek
ekster ili, povas troviĝi iu ajn afero, kiu en
la fundamenta senco povus esti rigardata kiel
mem-ekzistanta reala ego-ento, animo, aŭ
ajna alia restanta substanco"—per Budaisma
Vortaro de Nyānatiloka. Budaismo instruas,
ke ĉiu havas senĉesan "fluon de konscio", ne
vere animon.
Ĵainismo, alia Orienta religio, havas tion,
kio estas la bonega koncepto pri
Anekāntavāda, malabsolutismo aŭ
multpunkteco; ĝi signifas, ke oni povas fari
nenian pretendon pri absoluta vero; ĉiuj
veroj dependas sur variaj perspektivoj kaj, do,
ĉiu scio estas parta. Ekzistas klasika tradicia
rakonto pri blindaj homoj tuŝantaj elefanton
kaj provantaj priskribi tion, kio ĝi estas. Ĉiu
homo donas malsaman priskribon depende
sur tio, kion li tuŝis: sur la rostro, la flanko,
la dentego, kaj tiel plu. Ĉiuj estas validaj,
sed neniu povas difini la tutan elefanton. Ĉi
tiu paradigmo rememorigas pri la Hinduisma
Ātman, la Eterna Memo, kaj pri la Budaisma
Anātman, la Ne-memo. La Ĵainoj kredas, ke
la perspektivo pri la konstanta memo kaj la
perspektivo pri la malkonstanta memo estas
malsamaj, sed egale validaj; ambaŭ povas esti
veraj simultane.
La Hinduoj disiĝas al du grupoj: al la
personistoj kaj al la nepersonistoj. La
nepersonistoj kredas, ke Dio estas nepersona
ento kiel Brahman, kaj la personistoj kredas,
ke Dio estas persona ento en la ĉefa formo de
Kriŝna. Ĉinoj nomas la nepersonan enton
Tiāndì (天地) aŭ Ĉielo-kaj-Tero, la Universo.
Nu, el Ĉinujo estas Taoismo, la Filozofio de
la Kvin Elementoj: de Akvo, Fajro, Ligno,
Metalo, kaj Tero, kiuj simboliĝas orde per la
koloroj Nigro-Bluo, Ruĝo, Verdo-Bluo,
Blanko, kaj Flavo. Taoismo estas ĉarma
filozofio. La Tao estas ia speco de
trapenetranta forto en la universo, ekzistante
en ĉiuj aferoj. Ĝi ekvilibrigas la mallumon
Jino kaj la lumon Jango. La Tao ne estas
Mastra Dio, sed ja ekzistas panteonon da
multaj dioj en Taoismo. Taoismo instruas la
ideon de wúwéi aŭ "ne fari", de ne esti
reagema, de esti pli pasiva al psikosociaj
mediaj fortoj, de "fleksiĝi laŭ la vento", kaj de
"ne lukti kontraŭ la fluo".
Ekzistas kelkaj skoloj de Taoismo. Kvankam
plejparto da Taoismaj skoloj instruas ian
pasivecon, ekzistas la tielnomata "Fajrskolo"
en Taoismo. Ĝi instruas esti pli aktiva.
Revenado estas la natura movado de la Tao.
Ĉiuj aferoj devenas de la Tao kaj devas reveni
al ĝi. Taoisma meditado postulas revenadon
al la origino aŭ la fonto por atingi
trankvilan Iluminiĝon. Esence sensanĝiĝanta
estas naturo. Koni konstantecon estas sagaco
kaj ne koni ĝin estas katastrofo. Oni celas
simplecon kiel nehakitan krudan lignon.
Taoistoj ankaŭ celas senmortecon, inkluzive
de la fizika speco. La nobla gruo simbolas
ĝin.
Taoistoj kredas ankaŭ, ke ĉiu persono havas
du specojn da animoj, la sep Jin-animojn,
kiuj produktiĝas ĉe koncipo, kaj la tri Janganimojn,
kiuj kuniĝas kun la Jin-animoj ĉe
naskiĝo. Kiam ili kuniĝas en harmonia
unio, vivo floras; kiam ili apartiĝas, malsano
aŭ morto okazas. La Skolo de la Higieno pri
Internaj Dioj kredas en siaj specifaĵoj, ke
mirinde 36 000 dioj aŭ shén (神) loĝas en la
makrokosmo kaj en ĉiu homa korpo. (La
nombro estas eble metafora aŭ figura.) La
shén estas kontrasto de guǐ (鬼), kiuj estas
friponaj demonoj, formitaj el Jin-animoj de
mortintoj. Parenteze, la Hinduoj de Barato
kredas, ke ekzistas dia grajno en ĉiu homa
ento. Taoismo estas formo de Animismo.
Numerologio estas pseŭdoreligio en multaj
kulturoj. En Orientazio, la numero 4 gravas
ĉar en multaj lingvoj tie la vorto por 4 tre
sonsimilas al la vorto por "morto". Sed en
almenaŭ unu Ĉina topolekto, Chiu Chow, la
vorto por 4 sonsimilas al la vorto por "jes", do
ĝi estas pozitiva. En aliaj Ĉinaj topolektoj kaj
la Japana lingvo, por ambaŭ, la situacio
malsamas kaj la vorto por 4 “ŝi” sonsimilas
al la vorto por "morto". Tamen, en la Japana
kulturo, la numero 4 gravas ĉar la morto
estas sankta kaj mistera. Ĝi ne havas necese
negativan kunsignifon.
En biologio, oni lernas, ke la kodo de vivo, la
DNA, uzas 4-literan alfabeton. Tiuj literoj
estas adenino (A), timino (T), guanino (G),
kaj citozino (C). Per tiuj 4 literoj, vortoj kaj
frazoj kaj paragrafoj kaj ĉapitroj kaj libroj kaj
tiel plu povus formiĝi, kiel receptoj kaj
memoraĵoj. Do, almenaŭ en biologio, scienco,
4 estas viva nombro... Ankaŭ la RNA, la
helpanto de DNA, uzas 4 literojn. Tiuj
literoj estas adenino (A), uracilo (U), guanino
(G), kaj citozino (C). 4 estas ĉefa numero en
biologio. Tamen, uracilo (U) en RNA
anstataŭigas timinon (T) en DNA... Eble,
ekzistas ja 5 literoj en la Alfabeto de Vivo...
Ĉu vivo en aliaj mondoj havas malsamajn
alfabetojn, eĉ “lingvojn”, en la korpo?
Per la Loĵbana artefarita lingvo, la numeroj
(1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 0) estas “pa re ci vo
mu xa ze bi so no”. La numero 6 “xa” sonas
kiel “ĥa”. La numero 3 “ci” sonas kiel “ŝi”,
kiu aludas en kelkaj Orientaziaj lingvoj pri
“morto”. En la Loĵbana mondperspektivo, la
mortnumero probable estus 3, anstataŭ 4...
Kiom da dieco homoj havas? Kian diecon
homoj havas? En la Kristana Biblio, la
aserto "Vi estas dioj" aperas en Psalmo 82:6
kaj Johano 10:34. Kelkaj interpretoj diras,
ke ĉi tiu aserto rilatas al homoj ĝenerale, aŭ
al kelkaj homoj, aŭ eĉ al anĝeloj. La debato
daŭras, sed multaj laikoj ignoras ĉi tiun
informon. Kvankam Kristanoj konscie
asertas, ke Kristanismo estas monoteisma
religio, por kelkaj, ĝi estas politeisma
almenaŭ ĉe la subkonscia nivelo, speciale en
kelkaj sektoj kiel en Romkatolikismo, kie
ekzistas multaj sanktuloj kaj la Patrino
Maria estas subkonscie diino. Unu el miaj
amikoj, Johano Cristóbal, Filipina
intelektulo, kredas, ke la Sankta Virgulino
Maria estas la kvara persono de Dio, post la
Patro, la Filo, kaj la Sankta Spirito!
Kredantoj de la ampleksa Antikva Egipta
politeisma religio kredas, ke homo estas
kunmetita de la ha—la mortema korpo—kaj
de kvin subtilaj preskaŭ-diaj elementoj: la
ib—la metafizika koro; la sheut—la ombro;
la ren—la nomo; la ba—la animo; kaj la ka
—la spirito aŭ duoblo. Ekzistas ankaŭ la
akh—la magia efikulo. La aliaj animoj
inkluziviĝas de la aakhu, la khaibut, kaj la
khat . Do, la koncepto pri la animo-spirito
en Antikva Egiptujo estas malsimplega.
En Voduismo, la lwa estas supernaturaj
estaĵoj ĉie en naturo—en arboj, riveroj,
montoj, aero, fajro, kaj eĉ homaj korpoj. La
zonbi estas la vivantaj mortintoj. Ĉiu
persono havas du animojn, inkluzive de la ti
bon anj—la malpli granda—kaj de la gwo
bon anj—la pli granda. Post la morto de
persono, la ti bon anj eble povas reveni al
Dio, dum la gwo bon anj vagas senripoze.
La politeismaj Eskimoj kredas, ke krom
personaj animoj, kaj variaj fantomoj kaj
spiritoj, kiuj loĝas en la Arkta tundro,
ekzistas ankaŭ "nomaj animoj". Persona
nomo havas propran animon, gardantan
spiriton al la nomposedanto. Eskimo povas
havi multajn nomojn.
Ĉie en la Arkta tundro, la Eskimoj konstruas
strukturojn el rokoj, ostoj, kaj tiel plu; tiuj
nomiĝas per la Inuktituta lingvo inuksuit,
singulare inuksuk, kiu estas "tiu, kiu agas en
la kapacito de persono". Ĝi estas spirita
gvidanto, formo de komunikilo, en la
malvarmega dezerto. Simile al inuksuk, sed
en "la formsimileco de homo", estas la roka
innunguaq, plurale innunguait. La
inuksuapik estas la plej bela speco el la
multaj specoj da inuksuk. La inuksullarik
estas antikva kaj tre grava inuksuk,
konstruita pratempe de la Tunniit, la
antikvaj Pra-Eskimoj.
Fondita de la Profeto Zarathustra, la antikva
Persa religio Zoroastrianismo kredas pri la
duismo inter Bono kaj Malbono. La spirito
de detrua forto, Angra Mainyu, kontraŭas la
spiriton de krea forto, Spenta Mainyu. La
universo estas batalgrundo inter la du fortoj.
Zoroastrianoj dediĉas sin al la Triopa Pado:
"Bonaj pensoj, bonaj vortoj, bonaj agoj".
En Zoroastrianismo, fajro estas sankta kaj
ornamas la templojn. Fajro uziĝas en ritaro
kune kun ĉantoj. La fajro purigas animojn
laŭ Zoroastrianoj.
Ĉu mi kredas pri renaskiĝo aŭ
metempsikozo? Aŭ ĉu mi kredas, ke kiam mi
mortos, estos nur silenta trankvila nenio? Aŭ
ĉu mi renaskiĝos en Sukhāvatī, la Regno de
Beateco, pri kiu la Purlanda Sekto de
Budaismo kredas, ke ĝi kondukas al
Iluminiĝo? Aŭ ĉu mi renaskiĝos en iu el la
belegaj mondoj de la Hindua Vaikuṇṭha? Pri
ĉi tiuj aferoj, mi nur diru "Mi ne scias" kaj
lasu tiel. Pri ĉi tiuj aferoj, mi estas
agnostikulo ĉar oni ne povas pruvi aŭ
malpruvi. Tamen, naturaj aferoj venas
spirale. Tion oni intuicias.
En la branĉo Mahāyāna de Budaismo,
ekzistas koncepto pri la Dharmakāya
Buddha, la Reala Korpo, la Budaa Menso, la
Unu Menso. Ĉiuj aferoj estas nur ondetoj aŭ
malaperemaj bobeloj en la oceano de ĉi tiu
Unu Menso. En ĉi tiu mondperspektivo, vivo
estas nur bobelo. Ja ekzistas multaj tipoj de
Budaismo kaj multaj variaj konceptoj en ili...
Ĉu mi estas vegetarano? Ne, mi ne estas. Mi
ja fojfoje manĝas porkaĵon kaj bifstekon,
kvankam mi preferas kokaĵon kaj
marmanĝaĵojn. Dum kelkaj vegetaranoj
pretendas, ke karnmanĝado estas "malbona
karmo" pro mortigi bestojn, mi mem ne
diskriminacias inter bestoj, plantoj, kaj
fungoj. Preskaŭ-vegetarana amikino diris al
mi, "Sed karoto ne havas Buda-naturon".
Nu, mi opinias, ke ekzistas viva forto aŭ
energio en ĉiuj aferoj, eble eĉ en rokoj, kio
estas perspektivo de Japanaj Ŝintoanoj kaj eĉ
pratempaj indiĝenoj en Ameriko, Afriko,
Azio, Aŭstralio, kaj la Pacifikaj insuloj. Eĉ
en Eŭropo, ekzistas Animismo, kiel Viko. En
Ŝintoo, la energiaj spirit-animoj, kiuj loĝas
ĉie en naturo, nomiĝas kami (神). Ŝintoo
estas formo de Animismo.
Japanaj Ŝintoanoj kredas la filozofion pri
ichirei shikon, "unu spirito, kvar animoj" de
ĉiu persono. Ĉiu animo aŭ spirito havas
specifan rolon. Eble, la metaforo estas la
mano: la unu dikfingro plus kvar aliaj.
Pureco aŭ senrubeco estas centra koncepto en
Ŝintoo ĉar ien ajn, kie estas malpure aŭ
rubece, fizike aŭ psike, kami ne sanktvizitas.
Efektive, ĉiu persono havas potencialon fariĝi
kami. La postvivo havas kelkajn eblojn por
la reikon, la spirit-animo de ĉiu persono:
La postvivo en la eterna lando aŭ la radika
lando troviĝas for trans la oceano; tie, eterna
juneco daŭras. Alidestine, la postvivo en la
kaŝata mondo aŭ la astra mondo kontrastas
nian videblan materialan mondon. Alicele,
la postvivo en la morta lando troviĝas en la
submondo. Aliire, la postvivo ĉe la monto
estas tie, kie oni fariĝas kami gardanta pri
sia familio tra generacioj. En Japanujo, oni
ofte vidas en natura medio belajn pordegojn,
kiuj nomiĝas torii; tiuj simbolas la aliron al
la spirita mondo.
Ŝintoo aplikiĝas en postmodernaj tempoj.
Unu Japanino, kiu aspektas olda sorĉistino
en mia najbarejo, respektegas la planedegon
Jupitero, kvazaŭ ĝi estas granda montego
kune kun multaj spiritoj probable ĉirkaŭ aŭ
sur ĝi mem...
En multaj lokoj en la mondo, religioj estas
ofte miksataj. En Japanujo kaj Tajlando, oni
povas esti samtempe Animisto kaj Budaisto.
En Balio, oni povas esti samtempe Animisto
kaj Hinduo. En Iberoameriko, ekzistas
kombiniĝo de Romkatolikaj kredoj kune kun
tradiciaj Jorubaj kredoj el Afriko. Tio
nomiĝas Santerio. Ekzistas aliaj kombinaĵoj
tra la mondo. En la libroserio Duno de la
verkisto Frank Herbert (1920–1986), li
spekulativas pri futuro, post miloj da jaroj,
kiam variaj filozofioj kaj religioj kombiniĝus
al novaj...
La Japanoj ofte naskiĝas en Ŝintoon. Ilia
nupto kelkfoje postulas ambaŭ Ŝintoajn kaj
Kristaneske Okcidentajn vestaĵojn, per kiuj ili
vestas sin sekve. La funebro postulas
Budaisman ritaron. Pro tio kaj la Japana
kvarumcentra numerologio, kiu estas religio
mem aparte de Budaismo, Budaismo asociiĝas
kune kun la morto, kvankam en la
triumcentra numerologio de Ĉinujo kaj
aliloke kiel de Tajlando, Budaismo ne rilatas
specife al la morto. Tio kontraŭas la
Budaisman evitadon pri neniiĝosoifo inter
aliaj soifoj, specife plezurosoifo kaj iĝosoifo.
Inter Ĉinoj, sinkretismo aŭ religia miksado
kondukas al kondiĉo, en kiu oni kelkfoje ne
konscie scias ĉu la adorataj dioj estas
Budaismaj, Konfuceismaj, Taoismaj, aŭ
alireligie. Tio estas la tipa organika
Orientazia menso.
En la jaro 2002 en Vankuvero, mi komencas
studi meditadon ĉe mia najbara Taja
Budaisma templo, kiu instruas la tradicion
Theravāda. Tio vere malfermas pordojn por
mi. Mi lernas, ke meditado pli fortigas la
menson. La specoj de medito, kiujn mi
studas, nomiĝas samādhi (koncentriĝo) aŭ
samatha (trankvileco), kaj vipassanā
(akravideco). Iri al tiu templo estas la unua
fojo, ke mi vere socie mergiĝas en la dharma,
la Budaismaj instruoj.
Ĉirkaŭ la fino de la jaro 2004, mi iomete
interesiĝas pri monoteismaj religioj, kiuj
inkluzivas de Islamo, Bahaismo, Kristanismo,
Judaismo, kaj Sikhismo. Po 6 dolaroj, mi
aĉetas la libron Baza Juda Enciklopedio kaj
trovas kelkajn rimarkindaĵojn. Mi
malkovras, ke Judoj kredas, ke ĉiu naskiĝas
sen peko kaj ke neniu estas sub la servuto de
pekoj, kaj ili ne kredas pri la "origina peko"
kiel Kristanoj. La enciklopedio asertas, ke
"lernado estas la insigno de la Judo; lia krio
estas por justeco; lia fervoro estas por la vero;
kaj lia signo estas kompato". Kontraŭ
populara kredo, ekzistas konvertitoj al
Judaismo, kiuj nomiĝas ger.
Judaismo estas komplika religio kune kun
multaj sanktaj verkaroj. La Talmudo
priskribas pri 18 000 mondoj, kiujn Dio
vizitas ĉiunokte. Juda legendo priskribas pri
Lilith supozeble la unua edzino de Adamo.
Ŝiaj prainfanoj supozeble estas vampiroj. En
pli fruaj verkoj de Pra-Judaismo, oni lernas
pri Dio, tre for altigita kaj preskaŭ ne
alirebla Estaĵo...
Hodiaŭ, multaj Judoj turniĝas al aliaj
religioj kiel al Budaismo kaj al variaj formoj
de Animismo... La movado okazas ekde
antaŭ multaj jardekoj...
Rimarkindaĵo pri Bahaismo estas la deklaro
de la Profeto Bahá'u'lláh, ke por atingi la
Plej Grandan Pacon, la nacioj de la mondo
instruu internacian helplingvon, ĉu ĝi estas
natura aŭ artefarita. La Tabulo de Ishráqát
deklaras, ke oni instruu ĝin "al la infanoj en
ĉiuj lernejoj de la mondo, tiel ke la mondo
fariĝu unu lando kaj unu hejmo". Estus certe
saĝe.
Kelkaj religioj estas Mesiaj; tio estas, ke oni
atendas dian eraon aŭ dian personon por
instrui aŭ paradizigi la mondon. Tio temas
pri la "Mesia Erao" aŭ la "Mesio". Hinduoj
kredas pri multaj avataroj , Sanskrite avatāra,
kiuj estas la descendoj de gravaj spiritaj
estaĵoj el la Ĉielo al la Tero pro speciala celo.
Kriŝna kaj la historia Budao estas du el
multaj avataroj. Kelkaj Judoj kredas pri la
multeco de mesioj...
Mia koncepto pri dio aŭ dioj estas malsama
kompare al plejparto da organizitaj religioj.
Mi pensas, ke dio aŭ dioj estas preter genro:
maskla, femala, aŭ aliaj. Eble, ili povas
vesti sin en iu ajn genro. Ĝi aŭ ili estas
preter nombro: nulo al infinito. Genro kaj
nombro estas homaj limoj. Eble, ekzistas
hierarkio de plialtkonsciuloj preter la homa
nivelo, sed ĉu oni nomas ilin "dioj" dependas
al la kredanto. Kvankam "politeismo" estas
la ĝenerala ombrela vorto por la kredo pri
multaj dioj, ekzistas la vorto "henoteismo", la
kredsistemo, en kiu oni agnoskas la ekziston
de multaj dioj, sed rigardas unu specifan
dion kiel la dion de sia familio aŭ tribo,
lasante aliajn diojn malĉefaj por si. En
Budaismo, oni povus esti teisto aŭ ateisto.
Por kelkaj Budaistoj, la dio estas eble en la
fono...
Ekzistas krom la historia Budao aliaj Budaoj.
La Budao de la Purlanda Sekto estas
Amitabha, al kiu Purlandistoj ofte ĉantas
por atingi Purlandon, magian regnon kie oni
vivas beatece por atingi Iluminiĝon. Majtrejo
(Sanskrite Maitreya) estas la Budao de la
Futuro. Ofte en la Ĉina kulturo, oni
simboligas lin kiel dikan sidantan statuon
kune kun rideto kaj kune kun multaj
geknaboj ĉirkaŭ li. Fakte, en Budaismo, ĉiuj
personoj eble havus la kapablon fariĝi
Budao, post kelkaj etapoj...
Fundamente, eble la tuta universo estas dio
kaj dio estas la tuta universo; tio nomiĝas
"panteismo". Aŭ eble dio inkluzivas de la
universo; alivorte, dio estas la universo mem
kaj preter ĝi aŭ plua al ĝi; tio nomiĝas
"panenteismo". Povas ekzisti aro da
universoj, kiu alie nomiĝas multuniverso aŭ
meta-universo. Tion konceptas multaj
fizikistoj. La vorto "panenteismo" venas el la
Helena: π ν (pân) "tuto"; ᾶ ἐν (en) "en"; kaj θεός
(theós) "Dio"; "tuto-en-Dio". Panenteismo
estas koncepta plilarĝigo pri panteismo.
Mi renkontas larĝan gamon da Budaismaj
sektoj—tiuj de la branĉo Mahāyāna: Zena
kaj Purlanda; kaj tiu de la branĉo
Theravāda. Mi ankaŭ legas la Hinduan
sanktan libron Bhagavad-Gītā—speciale de
la interpretanto A.C. Bhaktivedanta Swami
Prabhupāda—per la perspektivo de Hare
Kriŝna kaj ĝi plaĉas al mi. La spirita vojaĝo
estas senĉesa.
La spirita vojaĝo inkluzivas de mia
genealogio. Per tradicia antropologio, mi
estus multrasa miksaĵo de Mongolojda,
Kaŭkazojda, kaj Aŭstralojda subspecioj.
Mongolojdo estas de la Hanaj Ĉinoj.
Kaŭkazojdo estas de la Hispanoj, Grekoj,
Judoj, kaj Portugaloj. Mi estas ankaŭ parte
Malajo—la Filipina Indiĝeno. Malajoj (aŭ
Aŭstronezianoj) estas konsiderataj kiel Sudaj
Mongolojdoj. Antaŭlonge, la Sudaj
Mongolojdoj ekspansiis en Sudorientan
Azion, parte anstataŭigante kaj parte
asimilante la indiĝenajn Aŭstralojdojn. Miaj
prauloj vojaĝis longe tra la eonoj. Estas
probableco, ke genoj el la Negrojda subspecio
el Norda Afriko au Okcidenta Afriko, tra
Iberio aŭ Kubo aŭ ie en la Hispana Imperio,
simile kiel genoj el indiĝenaj Meksikanoj, el
Indianoj, fariĝis parto de la genealogio, sed
sen dokumento aŭ genetika testo, tio estus
nur spekulativa. Ja, ekzistas nur 4 ĝeneralaj
subspecioj de Homo sapiens, nia specio. Tiuj
estas la Kaŭkazojdo, Mongolojdo, Negrojdo,
kaj Aŭstralojdo...
Kion mi lernas el ĉio de ĉi tiu spirita
esploro? Estas multe. Io grava estas, ke vivo
estas persone signifoplena, sed sensignifa
simultane. Ekzistas du flankoj de monero.
Oni vivas sur eta punkto en universo tre
vastega kaj ĉiam ŝanĝiĝanta. Sed oni atribuas
sian propran signifon al vivo. Fojfoje, mi
pensas, ke la universo estas nur arto kiel
pentraĵo aŭ skulptaĵo...
Nu, nur scienco estas la strikte
memkorektanta paradigmo, kiun multaj
renkontas. Ĉu scienco estas nigra aŭ blanka?
Ĉu scienco estas blanka aŭ nigra? Tio
dependas de malfacileco. Ofte, nigro ligas
kun malfacileco, dum blanko kun facileco.
Blanko ligas kun brila kompreno, dum nigro
kun tuta mistero. Scienco estas io, kio
rampas en la mallumo kaj subite saltas al la
lumo pro scio. Kelkaj opinias, ke religio estas
nur arto...
La 12an de Decembro de la jaro 2007, mi
korespondas kun Kevyn Scott Calanza Bello,
mia samideano, pri religio:
«Mi pensas, ke legado pri malsamaj
religioj el libroj kaj tiel plu estas tre
bonega ideo, sed vi eble jam atingis la
punkton de eventualo, kion tipe
intelektuloj kiel ni atingas, ke ni devas
formuli niajn proprajn ideojn pri la temo
pri dioj, animoj, kaj spiriteco, kaj ne fidi
al normigitaj opinioj el ekzistantaj kredoj,
kiuj estas nur homfaritaj konstruaĵoj. Tio
povus esti dinamika procezo, kiu neniam
haltas. Realo eble estas vere malsimpla
kaj tordiĝita ekzakte kiel vi lernas el viaj
klasoj pri Kemio, Fiziko, kaj Biologio.
Sed redire, bonas pli legi pri spiritaj
temoj kaj diskuti kune kun aliaj.»
Kevyn, Filipindevena kun strabaj okuloj,
estas ja vera serĉanto pri religio kaj spiriteco.
Naskiĝinta kiel Romkatoliko, li legas
multajn sanktajn librojn de multaj religioj
kaj filozofioj. Finfine, post multe da
esplorado, li malkovras Hinduan templon ĉe
sia urbo Surrey, BK, Kanado, kaj
ĉirkaŭprenas Hinduismon... Tute da siaj
studoj pri tutaj religioj, li inteligente neniam
forgesas la seksan faktoron en religioj...
Kevyn amas siajn Malajo-Polineziajn (aŭ
Aŭstroneziajn) heredojn. Li eksperimentas
kune kun artefaritaj lingvoj pri tiuj heredoj,
kaj ankaŭ pri siaj Latinecaj heredoj, kiel pri
Lingua Franca Nova kaj Esperanto eĉ, kaj
ankaŭ pri siaj Straborientaj heredoj... Li
estas tre aktiva en la Interreto. Nur
dekkelkjarulo, li verkas poemon per mia
krelingvo Vong kune kun tradukoj per la
Angla kaj Esperanto:
Rièm shòu fién lé
Suè nèi vì fùng.
Bua min ié vòm
Jìn rièm fién duom.
The dragon soars so high
In the eyes of the skies.
The wind blows with myst'ry
and the dragon, away it flies!
La drako flugas alte
En la okuloj de l' ĉiel'.
Kun mistero la vento blovas
Kaj la drako flugas en hel'!
Alia persono, kiun mi konas, estas
Christopher Allen Buenpacifico Sundita,
ankaŭ Filipindevena, sed kun rondaj okuloj,
naskiĝinte antaŭ Kevyn. Loĝante en
Vaŝingtonio, li fieras pri Filipinaj indiĝenaj
lingvoj kaj science entuziasmas pri ili, ĉiuj
pli ol 165 da ili! Pli june, li ne kredas, ke
religio tre gravas, sed li naskiĝis inter
familianoj Romkatolikaj... Kia teknikulo, li
estas! Lia fortega hobio estas ja Lingvistiko.
Li lernas ĉiujn Latinecajn lingvojn kaj
favoras tiun Iberan lingvon Català kaj ankaŭ
la Brazilan Portugalan. Kvankam plene da
lingvistika scio, li, ne kiel Kevyn, ne
eksperimentas krei siajn proprajn lingvojn,
sed Interlingua allogas lin, kiel bela
artefarita lingvo. Ankaŭ la Japanan,
Korean, Ĉinan, Okinavan, kaj tiel plu li
senbarakte lernas. Pli oldiĝante, li pli
adoras Romkatolikismon kaj pli
eksperimentas pri Protestantismo. Pli
oldiĝante, li pli laciĝas pri sia preferata
hobio kiel li turnadas al religio...
Je la fino de Januaro de la jaro 2011, mi
pripensas mian religian situacion kaj
opinias, ke mi estas Henoteisma Darma
Raelisma Esperantisma Startrekulo aŭ io
simila. “Henoteisma” estas ĉar mi pensas, ke
mia dio malsamas al tiuj de aliaj personoj.
“Darma” estas ĉar mi ne vere jam decidis ĉu
mi estu Budaano aŭ Hinduo. “Raelisma”
estas ĉar mi kreskis en la 1970aj jaroj kaj ja
kredas pri vivo ekster Tero. “Esperantisma”
estas ĉar mi scias, ke Esperanto estas Judeska
lingvo kaj mi ŝatas esti esperhavema.
“Startrekulo” estas ĉar mi kredas pri
kreemega energio kaj kredas, ke ekzistantaj
kulturoj povus esti balaste ĝenaj. Star Trek
estas metaforplena kaj mensekspansiiga. Ĝi
nubece ligas al aliaj fantasmaĵoj kaj
sciencfikciaĵoj tra mia vivo. Estas strange, ke
mi naskiĝis en la sama jaro kiam Star Trek
naskiĝis, la jaro 1966. Pro tio, mi opinias,
ke Star Trek estas iel bazata sur ia realo. Tra
mia vivo, Star Trek fariĝas mia lernejo...
Je la fino de Marto de la jaro 2011, mi ree
pripensas mian religian situacion kaj mi estu
praktikanto de du preferataj religioj, kiuj
estas Raelismo (nifologia kredsistemo) kaj
Teosofio (kredsistemo el la 19a jarcento).
Teosofio deklaras tri celojn:
1. formi la kernon de la Universala
Gefrateco de Homaro, sen diskriminacio
per raso, kredo, sekso, kasto, au koloro;
2. kuraĝigi la lernadon pri Religia
Komparado, Filozofio, kaj Scienco;
3. esplori la ankoraŭ ne eksplikitajn
leĝojn de Naturo kaj la povojn latentajn
en homoj.
Raelismo estas religio ja el la 1970aj jaroj.
Teosofio estas religio el la 1870aj jaroj...
Plue, mi studas, kune kun la familio de Leo
Medriano, la religion de la Jehovaj
Atestantoj. Leo kaj lia edzino Ami venis de
la Filipina norda regiono kie oni parolas la
Ilokan lingvon antaŭ la Tagaloga. Ĉi tie en
Kanado, ili havas du junajn infanojn, viron
kaj virinon, kiuj ofte diskutas pri la Sankta
Skribo kune kun ni. Ni diskutadas kaj
diskutadas. Kaj pro ekvilibrigo, mi guruas
pri aliaj religioj. Post multe da esplorado,
Leo favoras Romkatolikismon kaj Judaismon.
Kaj Ami favoras Taoismon. Sed mi finfine
opinias, ke inter multaj religioj el la
Kristanisma mondo, tiu de la Jehovaj
Atestantoj estas pli bona... (Ankaŭ
Mormonismo estas pli bona el ili... Mi vere
diras!)
Dum la someraj monatoj de la jaro 2011, mi
mendas per Interreto la Hispanan,
Portugalan, kaj Francan versiojn de La Libro
de Urantia. Kaj mi ĝuas komenci legi ilin...
Tiu dikega libro temas pri stranga religio,
kiu eksplikas pri eksterteraj spiritoj kaj
spiriteco kaj ofte uzas grandegajn nombrojn...
Mi unue renkontis la verkon La Libro de
Urantia dum miaj mezlernejaj jaroj, dum la
1980aj jaroj, en la Centra Publika Librejo de
nia insulo Lulu en Kanado...
La 15an de Decembro de 2011, mi renkontas
mian amikon, najbaron, Aŝu ĉe mia strato
Rideau sur la insulo Lulu. Li estas Baratano
kun Hindua fono. Hodiaŭ, li estas profesoro
en universitato, pri filozofio, sed li laboras
ankaŭ kiel komputilisto. Grava afero por ili
estas rezigni aŭ forkonfesi pri pasintaj ĉefe
mensaj konstruaĵoj kiel post kiam oni lasas
boaton ĉe marbordo, oni formarŝas...
Japaneska Zeno allogas Aŝu-n, specife
simplegigo de vivo kaj nevortcentrismo. Sed
mi ja diras al li, ke mi ankoraŭ ŝatas vortojn
kaj lerni pri specife artefaritaj lingvoj estas
metodo por lerni aliajn filozofiojn. Mi tute
komprenas, tamen, la koncepton pri
rezignado kaj forkonfesado pri konstruaĵoj,
sed oni ja ofte bezonas ludejojn. Mi diras al
li, ke "vortoj donas formojn al pensoj". Aŝu
estas saĝa persono.
Finfine, religio estas nur arto. Fojfoje, mi
pensas, ke ankaŭ la universo estas nur arto
kiel pentraĵo aŭ skulptaĵo...
In le 3tie de februario del anno 2012, mi
vita se refresca quia ego comencia a
activemente apprender Interlingua, le lingua
vindemial del anno 1951.
In le 14te de februario del anno 2012, ego
comencia a ir habitualmente al ancian
ecclesia de Sancte Paul sur le insula Lulu.
Me place explorar un religion plus
vindemial. Ego concatena mi phantasia
vampiresc e iste activitate spiritual.
Mais, durante mi vita remanente, ego ancora
essera un adherente del Animismo generic e
del Buddhismo nonsectari. Illos ha essite mi
religiones ab mi infantia...
(Le ultime modification de iste fabula es in
le 26te de martio del anno 2012.)

Tags:

Mavlatxi

Kastelo Verda
A Colourful Religious Perspective of a
Curious Individual
Nonong Medrano
2012-05-05/2012-07-01
(“Mavlatxi” is a concocted word.)
Meandering through religions is what many
people do. Some people think that they have
had the same religion with which they grew
up, but probably they actually changed their
view of reality as they became more mature,
effectively changing their religion.
Religion is a serendipitous journey. People
open doors to the unknown. They travel a
spiritual river by raft. They come ashore.
And they leave the raft. Some climb stony
mountains. Some wander a hot desert. Some
live in a spiritual jungle. Whatever it is that
people do with religion, it is a serendipitous
journey.
A “mishmish” is an apricot in Arabic. This
article is a “mishmash” of religious and
spiritual ideas.
My analysis of religion is that there are two
main facets: soteriology, the study of
doctrines about salvation, and eschatology,
the study of doctrines about death and final
destiny. My life experience has shown me
about Animism, Catholicism, Protestantism,
Buddhism, and something Raëlistic. Every
child is an Animist at the beginning. I grew
up in a Catholic country, the Philippines,
from 1966 to 1976. By high school, already
in Canada, my family converted to
Protestants and so they affected me. As a
child in the Philippines, statues of the
smiling, fat Maitreya Buddha with children
around him fascinated me. When I was in
Japan, from 1992 to 1994, both Buddhism
and Shintō, an Animist religion, intrigued
me. As a child in the Philippines,
astronomy and the probability of
extraterrestrial life overjoyed me. It was like
Raëlism, a UFO religion founded in 1974.
Although at that time, I did not know that
religions formed around UFOs.
And indeed, many people prefer to talk about
a religion's soteriology and eschatology. In
Buddhism, salvation is from suffering. In the
many forms of Christianity, Protestant or
Catholic, salvation is from sin. In
Buddhism, destiny is the waning of
humanity's interest in the dharma, the
teachings, so that a Buddha will arrive on
Earth again to teach humanity amidst Dark
Ages. In Christianity, destiny is about the
Tribulation, Resurrection, and Rapture upon
Jesus' Second Coming. There are essentially
three kinds of viewers of Christian
eschatology: those who think that it already
happened in the past, those who think that
it is just allegorical or idealistic, and those
who think that it will happen in the future.
My allegorical view about Christian
eschatology is not standard allegorical. My
viewpoint is that Christian eschatology is
about a macrocosmic orgasm. My observation
is that Christians who cannot often achieve
orgasm at their microcosmic level are
attracted to the futurist view of eschatology,
whereupon orgasm may be achieved
macrocosmically.
Indeed, sex should not be sliced out of
religion. To psychologists of the Freudian
background, everything a human does has
something to do with sex. So, sex should be
an inherent facet of any religion. Whether
one feels guilt and shame about sex, or
whether one has a neutral, liberal, natural
feeling about it, depends on religious
background. A human has genitals.
Sexuality affects religion. Religion affects
sexuality.
By 1930, Olaf Stapledon had written the
book Last and First Men, in which he
expounds the hypothetically long rollercoaster
history of two billion (109) years of
human evolution, of 18 species of humans in
sequence, we Homo sapiens being the first.
The number 18 is significant because after
two billion years of numerous ups and
downs, humanity is still a teenager. (This
story is popular now in Japan, where a
Japanese translation is available.)
Eschatology can be radically different.
Some religious people are not too interested
in soteriology and eschatology, but prefer the
rituals of their religion. They may enjoy
their prayers, or their meditations. They
may enjoy the architecture of their church,
or their temple. They may enjoy being with
other spiritual people. They may like the
music. They may like the liturgical
language. They may enjoy the art.
Religious art can be tragic. The Nazism in
Germany during World War II was a form of
sadomasochistic religion. The Nazi flag's
Swastika was reminiscent of a symbol from
Hinduism, a religion with caste. The killing
of Jews was a perverse form of martyr
adoration. Some Germans thought that every
Jew was Jesus Christ by metaphor.
Although I do have Semitic heritage, which
is a family including not only Jews, but
Arabs, Akkadians, etc., I maintain that
Judaism, because they have had many
converts of people from other races, is not a
race in itself, but just a religion. One does
not say that one is of the Catholic race. To
refer to Jewishness as a race is an error, in
my opinion. It is similar to the term
Hispanic , which may encompass different
races, the Spanish language holding them all
together. A Jew is not a Buddhist. A
Buddhist is not a Jew. People get confused in
the West because they have a Jew-Gentile
dichotomy. (The Semitic languages are a
branch of the Afroasiatic language family,
which also includes the branches Berber,
Chadic, Cushitic, Egyptian, and Omotic.)
Christianity affects the whole world.
Modernization or Westernization often
includes some aspect of Christianity. So, even
places like Japan, China, India, etc.
experience this phenomenon. People in
pagan countries cannot often sift out what is
Christian from the modernization process.
Perhaps, “pagan” is still a good term.
Paganism is from the Latin paganus,
meaning "country dweller" or "rustic." It is
an umbrella term, often used to refer to many
different non-Abrahamic, indigenous
polytheistic religious traditions.
Some religions describe alternate worlds from
our own. Catholics, besides this Earth,
proclaim that Heaven, Purgatory, and Hell
exist. Christians argue whether these places
are allegorical or physical. (Indeed, on the
densely cloudy desert planet Venus, the
surface temperature hovers over 450 degrees
Celsius and it rains sulfuric acid.)
Buddhists and Hindus alike believe in many
different worlds from our own and in each,
there may be sentient beings of various
divine expression. The term worlds may be
too ambiguous. In the 19th century, one
could have used dimensions . But today, the
same concept may be rendered as universes.
Maybe confusingly, the worlds described may
be inside our own universe. Where would
these places be?
Our human civilization has about 5000
years of literate history. If one imagines that
some other sentient beings may have millions
or billions of years of literate history, then
humanity would be powerless against such a
force. These beings from other worlds may
have stealth capability, so that they cannot
be detected upon entering human territory.
They may be called angels, devas, or
whatever. The Urantia Book tells about
zillions such beings.
Indeed, to an alien visitor far advanced from
the human level of civilization and
development, the whole Earth may seem like
the space version of Papua New Guinea, a
primitive islander place. To some other
aliens, we humans may be threatening like
wild wolves or crop-eating slugs. It depends
really on the differential of civilized level.
Tuesday Lobsang Rampa, a writer about the
paranormal and ufology, expounds in his
books about the “Gardeners,” esoteric
custodians of the Earth as they plant as
“crops” different species of people and
sometimes they have to “weed.” And Earth is
not their only “cropland.”
Indeed, in professional circles of astrobiology,
the Theory of Panspermia is hotly debated. It
postulates that space objects like comets carry
biotic substances that land and infect
zillions of planets and moons. So, the
universe could be full of life. It is either that
postulation or life in the universe is
extremely rare, as it develops independently
on each biotic world. Or, one could
conjecture the Middle Way: Life density
would be somewhere in the middle of jungle
and desert. On our own war-torn world,
indeed it is our true hope that life existence
elsewhere in the universe is highly probable.
Syncretism is a tendency in religions. In
1875, in New York City, the Theosophical
Society was founded to foster universal
fraternity, religious comparisons, and
paranormality. Their approach to all
religious creeds was syncretic. In 1844, in
Persia, the Bahá'í Faith began, which
syncretized existing religions. Adherents
have fostered the belief in a universal
language, whatever it may be.
Over more recent years, in the early 21st
century, a colour scheme has surfaced
reflecting belief systems. White, it seems, has
become Buddhism with its expectations of the
Four Noble Truths. Black, it seems, has come
to represent something like Secular
Humanism or scientific enquiry, being free of
fixed doctrines, the universe being always a
dark mystery.
Other colours have surfaced. Blue, the colour
of the artificial language Interlingua,
becomes linked to Catholicism and sometimes
Capitalism. Green, the colour of the
artificial language Esperanto, is congruent to
white, and therefore, to Buddhism. The
conspicuous colour purple, often congruent
with black, represents the artificial language
Lojban. Yellow are the forms of Chinese
languages and Daoism, an Animistic religion.
Grey is generic Animism and Amerindian
cultures and languages. Red is Japanese,
Shintō, and sometimes Communism. Brown
is often Spanish, an alternative rendering of
blue, which may encompass all Latinate
languages. Pink is often English, especially
its effeminate side. Orange is the colour of
the artificial language Vling, as well as the
fantasy of Romanized Oriental languages or
Oriental languages with other phonographic
writing. Of course, these colours vary in
meaning, but a colorology has developed
indeed.
Tagalog, it seems odd, is often black,
sometimes turquoise. Tagalog being black is
not in accordance with Secular Humanism,
but with Africanism, Primitivism. Black
seems very multivalent. Everyone is a kind
of slave, in some respect. The human body is
like a prison of biology. Not everybody likes
their work. People expect reward, but do not
get any. Everybody feels suppression.
Everybody is locked between birth and death.
Everyone is a kind of slave...
Tagalog may be black because nobody can
explain the mystery of its global xenoglossia.
There may be a Secular Humanist
explanation, some people are hoping. I often
use turquoise for Tagalog because it is a
language from a country of many islands and
seas.
The colours may be arranged as in optical
physics: ROYGBIV; red, orange, yellow, green,
blue, indigo, and violet. The human eyes
cannot see beyond this visible spectrum.
Beyond red is infrared. Beyond violet is
ultraviolet. Some animals can see colours
that humans cannot.
A belief system involving colours has evolved
with taciturn aspects. A numerology has
evolved with it, but numbers do not agree
with many women. Numbers are more
benumbing. Colours and numbers seem to be
a collective religious experience.
Some religions forgo asceticism, monasticism,
and the like. These religions do not give
people an alternative to family living, which
arguably is inherently more materialistic
and worldly. Living as a monk in a
monastery or a nun in a nunnery is just as
or even more fulfilling than family life, in
my opinion. In China, monastic religions
have been suppressed because their
government seduces their people to family life
combined with Secular Humanism. Yes, in
some places of the world, spirituality is
wilting.
In Jainism, a religion in India, one of the
two main sects is interestingly called
Digambara, “Sky-clad.” Their monks, as a
form of asceticism, wear no clothes. So, one
could see them in some towns in India as
they walk around nude. In India,
spirituality is still thriving.
Nevertheless, Secular Humanism is spreading
around the world. It assumes that humans
are neither inherently evil nor innately
good, and they are not above nature, not
superior to it. In the beginning, around the
1930's or 1940's, Secular Humanism
represented Christian values without
Christian faith. By the 1960's and 1970's,
the term “Secular Humanism” was embraced
by people who were anti-religious. The
philosophy postulates that humans are
capable of being ethical and moral without
religion or God. Secular Humanists reject
superstitions. It seems that China promotes
this philosophy.
The Soviet Union was a so-called Communist
state for seven decades. Perhaps, it was a
misnomer. A better categorization might
have been Authoritarian State Capitalism.
In those many years before its fall, religion
was tightly suppressed in favour of so-called
Scientific Atheism, which was essentially
Secular Humanism. But this forced
secularization failed in the end. After the
fall, only about 5% remained atheist and
religiosity came back with a vengeance.
In China, religious repression continues.
Anything like a religious movement such as
Falun Gong or Esperanto has become targets.
But as in the Soviet Union, forced
secularization may fail in China in the end.
Buddhism is a kind of stealth religion that
spreads over people without them knowing it.
It happened to me as a child when I was
seeing smiling, fat Maitreya Buddha statues.
By the symbols, I have come to know
Buddhism intuitively. Buddhism began in
what is today Nepal or Northern India. He
was Siddharta Gautama, the historical
Buddha, who is different from Maitreya
Buddha, the Buddha of the future.
Amitābha Buddha is another different
Buddha, the Buddha of the Pure Land. In
Buddhism, anyone may have the potential to
become a Buddha.
Buddhism focuses on the Four Noble Truths.
One, in life, suffering, discomfort, uneasiness,
anxiety, and the like exist (Pāli dukkha,
Sanskrit duḥkha). Two, the cause of
dukkha is craving, desire, and the like.
Three, there may be an end to dukkha. Four,
there may be a method to end dukkha. So, a
helpful acronym is ECEM.
The Buddhist way to end dukkha is The
Eightfold Path. They are the correct view,
the correct intention, the correct speech, the
correct action, the correct livelihood, the
correct effort, the correct awareness, and the
correct meditation. Intuitively, I just
remember that there are 8 of them that are
correct.
There are thirsts or hungers that trouble
people. Buddhists are aware that people seek
pleasure, people seek to become something
else, or people seek to be nothing.
Buddists practice The Middle Way.
Moderation in everything is the key. Excess
leads to abuse and the like.
Buddhists have The Three Marks of
Existence. One, there is always
impermanence in everything. Two, there is
dukkha, often translated roughly as
suffering. Three, there is the Not-self. So, a
useful acronym is ISN. The Not-self is that
one's self is seen as merely an illusion. There
is no real soul, but a stream of constantly
changing consciousness. Although
impermanence is a condition in existence,
Buddhists do believe in durability as
Japanese attest in craftsmanship.
A key concept in Buddhism is Emptiness. As
the new Physics would tell me, everything is
really intangible. Nothing exists
substantially. Everything is made up of
waves or particles, depending on how I look,
in mostly empty space.
The goal of a Buddhist is Nirvāṇa (Sanskrit;
Pāli Nibbāna). It is the extinction of
craving, ignorance, and therefore dukkha,
and freedom from the spirals of involuntary
rebirths (Sanskrit Saṃsāra).
Many Buddhists depend on sacred writings.
In the Mahāyāna (“Great Vehicle”) branch,
adherents depend on Sanskrit texts. In the
Theravada (“Ancient Teaching”) branch,
adherents depend on Pāli texts, which are
the Tipiṭaka, “The Three Baskets.”
I learnt Pāli chanting at Wat Yanviriya, a
Thai Buddhist temple converted from a
Christian church, in East Vancouver. There,
I indulged in socializing with a Sangha, a
multiethnic Buddhist community. It was
Theravada.
Zen Buddhism is a sect that steers away from
words. It is non-logocentric. It is the sect
most famous in the West.
In all Buddhist sects, and there are many,
meditation is important. It promotes mental
stability. Many Buddhists really focus on it.
At Wat Yanviriya, I learnt different methods
of meditation. One way is to repeat a seed
word in the mind whilst breathing in
rhythm. Another is to let the mind just
wander. One can be walking back and forth,
maybe on hardwood floors such as at Wat
Yanviriya, or outside in the garden. Or, one
can sit in a yogic pose, or some pose that is
comfortable, on the floor with a mat, or even
on a chair. Meditation can be as short as 5
minutes or it can last more than 30 minutes.
The seed word can be anything that sounds
comfortable. Maybe “Aum” or “Om” is one to
try. It can be in any language. One time, I
tried “tcati” meaning “tea” in Lojban. One
can do counting, also, with numbers. Or, one
can go through the Greek alphabet, from
Alpha to Omega.
There are other methods of meditation. One
can focus on an object. Maybe a precious
stone is one to try. Even a plant is useful.
Meditation can be done whilst at work,
maybe when that work is repetitious, then it
is an opportunity. Playing music is
meditation. Doing laps in a swimming pool
is another. Hiking up a nature trail is a
possibility.
Reliance on oneself is a strategy in
Buddhism. One cannot really rely on others.
Most Buddhists do not pray to a god. But
Pure Land Sect Buddhists chant Amitābha
Buddha's name, so that they may end up in
the Pure Land to achieve Enlightenment
easier there. Buddhists may believe in devas,
divine beings of different kinds. Buddhists
believe that there are other sentient beings
who are not human.
In Theravada Buddhism, an arhat (Sanskrit;
Pāli arahant ) is someone who has reached
Enlightenment and will not wait for others
to attain it, which is the difference with
Mahāyāna Buddhism's bodhisattva (Sanskrit;
Pāli bodhisatta), who also has attained
Enlightenment, but through compassion will
wait for others to do the same. These beings
are on their way to Buddhahood.
Guānyīn is a famous Chinese bodhisattva
who is a woman in China, but a man in
India, where he is known as Sanskrit
Avalokiteśvara. Guānyīn is the equivalent of
the Virgin Mary in Buddhism. (Maybe, it is
the same being. Who knows?) Guānyīn is
the Goddess of Mercy.
Some people mix Buddhism with other belief
systems. In Thailand and Japan, people mix
it with local Animism. In the Philippines,
some people have bilateral altars with the
Christ Child (Spanish Santo Niño) on one
side and Buddha on the other.
Besides reading sacred texts, in their
translation or in the original language, a
good source about Buddhism is the Buddhist
Dictionary by Nyānatiloka Mahāthera, who
was born on the 19th of February of 1878 in
Wiesbaden, Germany and died on the 28th of
May of 1957 in Colombo, Ceylon. His birth
name was Anton Walther Florus Gueth. He
became one of the earliest Westerners in
modern times to become a Bhikkhu, a fully
ordained Buddhist monk.
Anātman (Sanskrit; Pāli Anatta) is the Notself
in Buddhism. Japanese and Thais try to
reconcile their Buddhist beliefs with
Animistic beliefs of having multiple souls or
spirits. Somehow, they do manage to do it,
and they have no religious conflict.
Buddhists believe in the perpetually
transforming fluidity of consciousness.
Religion with the prominence of a liturgical
language is increasingly in demand. These
days, the liturgical languages may be Lojban,
Esperanto, and Interlingua. At different
degrees, I know all these liturgical languages.
They are all very amusingly spiritual. Some
languages are playful. Some languages are
prayerful. Some languages are laborious.
Language may be spirituality.
I am a believer in the Japanese concept of
kotodama or “sacred sound” or “word magic.”
The Japanese believe that a language that
has good kotodama is a language that sounds
like Italian. I have hesitations about my own
language creation Vling because words there
sound like “a big dog in a bog.” Vling is a
cat language in reality. I have thought of it
as Asia's counterpoint and response to
Esperanto. The colour orange is often its cue.
Maybe, Tagalog does have good kotodama.
Stressed and unstressed syllables there may
alternate between [i] and [ɪ] respectively and
between [u] and [ʊ] respectively, the language
becoming reminiscent of an Australian
Aboriginal language. Spiritually, it scares
some that Tagalog sounds Animistic.
Daoism, an Animistic religion, engenders
strange paradoxes. There is strength in
weakness. There is hardness in softness. And
there are more of the like. Bending with the
wind as the tall grasses in a vast field is the
paradigm of the passivity doctrine of Daoism.
(There is a Fire School which does promote
being more active.) Being simple like a
driftwood is another doctrine. Returning to
one's origin, the pilgrimage to the Mecca of
one's self, is another. The home garden is a
microcosm of everything there is, the
macrocosm. Daoism has scripture, mainly
the Dàodéjīng , but there are others. The
origin of Daoism is unknown. Probably, it
evolved out of wild tribes from Central Asia
or thereabouts. Yellow often is its cue.
Daoism's prescribed sexual behaviour is to
withhold ejaculation of sperm. This
prescription affects the entire psyche of
Chinese life. It leads to self-suppression, the
withholding of expression. Their
communication is a silhouette of reality. It
seems an antithesis of Western culture.
Yīnyáng is an important doctrine in Daoism.
It is the interconnected, interdependent polar
opposites in nature. It is the dark and the
light. The other cannot exist without the
other. There is unity in duality. The idea of
Fēngshuǐ is wind-water , the geomancy
involving Yīnyáng. It tells one where is a
good place to drink tea or coffee, where is a
good place to take a stroll, what colour carpet
is good for the house, and so on.
Daoists believe that a person has multiple
souls. There may be the figurative 36 000
divine beings (shén) living microcosmically
in the body as a reflection of the macrocosm.
Some Daoists believe that at conception,
there are 3 Yáng souls, who meet with 7 Yīn
souls at the person's birth. The harmony of
these souls reflect one's health. Stray
demonic Yīn souls are called Guǐ.
Chinese tradition essentially views black,
red, blue-green, white and yellow as
standard colours, corresponding to the five
elements of water, fire, wood, metal and
earth, dictated in traditional Chinese physics
or alchemy. Daoists have been looking for
the Elixir of Life because they believe in
physical immortality here in this world.
Probably, in ancient times, the life of
Chinese aristocrats was so good that they
thought that life was worth living forever.
The treatment of knowledge in Daoism is
paradoxical, yet again. In the Dàodéjīng as
translated by Gia-Fu Feng and Jane English,
Chapter 18 says, “[...] When wisdom and
intelligence are born, the great pretense
begins. [...]” Chapter 47 says, “[...] Thus the
sage knows without travelling; he sees
without looking; he works without doing.
[...]” Chapter 58 says, “[...] Who knows what
the future holds? There is no honesty.
Honesty becomes dishonest. [...]” Chapter 71
says, “Knowing ignorance is strength.
Ignoring knowledge is sickness. [...]” Then
Chapter 81 says, “[...] Those who know are
not learned. Those learned do not know.
[...]”
Shintō is Japan's indigenous spirituality.
Red is its cue. Adherents believe in ichirei
shikon, “one spirit, four souls.” The person
as a hand may be a metaphor. Destiny after
ordinary life may be the eternal land beyond
the ocean, or the astral world, or the
underworld, or the mountains whereupon
one could look over and watch over one's
descendants. The torii is an entrance to the
spirit world. The torii looks like a gate. In
some Shintō ceremonies, the sex act is
mimicked in public. In Shintō, a large
wooden phallus may be carried during a
festival. People run around practically
nude. Cleanliness being next to godliness is a
doctrine there.
There are other Animistic traditions. There
is Santeria in the Caribbean and Latin
America. It is a syncretic religion combining
African beliefs and Catholicism. Haitian
Voodoo is something similar. Wicca is
Animism in Europe. There is Bon in Tibet.
The Eskimos and the Amerindians and the
Pacific Islanders, of course, were Animistic
before much Westernization. All primordial
peoples around the world were Animistic.
But today, there is still Animism.
Animists believe that throughout Nature,
spirits abound, in the plants, in the animals,
in the rivers, in the mountains, in the rocks,
in people, in the sky, and so forth. There are
continuous interactions between these spirits.
The spirits may be good or evil, or anything
in the middle.
One's concept of self is always in question in
spirituality. Is one always part of a group?
Can one exist uniquely, individually, like a
unicorn without expectations from a group?
Is religion a collective experience? As a
unicorn, I am free of responsibility and
burden of ethnicity. In a pluralistic society
as here on Lulu Island, being a unicorn is
possible. Not everyone is special enough to be
a unicorn, but one never knows the limits.
The Chinese have some kind of cult
mentality concerning the individual in a
collective. They think that no one is really
unique in a group. They superimpose one
personality over another, and judge that
people are really dispensable. It is what
people think and do in a cult-like
organization, but in this case, it affects the
over-a-billion tribe of the Chinese. In
Japan, tinting hair a different colour from
the usual jet black is a sign of rebellion from
the norm. Individuality helps creativity.
Circumcision is sometimes a religious
question. Is every circumcised man a Jew?
Maybe, they are not necessarily Jews. In my
French book Histoire de la circoncision by
Malek Chebel, I have discovered that some
Muslims are indeed circumcised, like some
in Indonesia and the Middle East. I know
that most men from my native, mostly
Catholic Philippines are circumcised. The
rate in Europe and Latin America is much
less. In North America, it is higher. An
astounding fact is that in Aboriginal
Australia, the men, as well as the women,
are circumcised. Since the Korean War,
circumcision has reportedly become popular
in Korea. The debate about circumcision
continues. Some estimates are that a third of
all men in the world are circumcised.
Some theologists believe that Christian
Baptism may substitute for circumcision.
Judaism obliges boys to undergo physical
circumcision. This argument is like the
Eucharist where the bread is arguably either
the actual or the symbolic body of Christ.
The theme of sacred writings is polemic in
Christianity. Some denominations focus
more on the New Testament, whilst others
focus more on the Old Testament. The
Catholics maintain that many things about
the Church are extrabiblical, not mentioned
in the Bible. The basis of the Old Testament
is the rearrangement of the Jewish Torah
(Pentateuch), Prophets (History), and
Writings (Wisdom), three collections of Jewish
sacred writings which also include the
encyclopedic, non-Christian Talmud, in
which the debate-filled Mishnah and the
Jerusalem (or Palestinian) Talmud and the
Babylonian Talmud are integral. Before the
4th century, early Christians were following
various different books. The New Testament
canon was not yet standardized. By the 4th
century, the contents of the New Testament
became more established.
There were many kinds of early Christians.
Some sects never made it to the present time.
One of them was the Ebionites, from the
Hebrew ebyonim for poor. They revered
Jesus' supposed brother James the Just, but
rejected the missionary Paul of Tarsus. They
believed that Mary was not a virgin and that
Jesus was adopted by God. The Ebionites
were vegetarians. There were many other
extinct sects of Christianity. At that time, the
distinction between Jews and Christians was
not really clear-cut.
Another sect that is extinct today is the
Marcionites. Marcion of Sinope (circa 85-
160 CE) wrote books that did not survive to
the present day; one book that he wrote was
The Antitheses. Unlike the Ebionites who
still followed Jewish Law and thought that
Jesus was human, not God, the Marcionites
rejected Jewish Law and thought that Jesus
was God, not human. The Marcionites
believed that there were 2 gods, the Creator
God of the Jews and the God of Jesus. Jesus
was the God of mercy and love; he was to
save people from the wrathful Creator God.
Docetism is the term used for thinking that
Jesus was a phantasm that appeared human.
Marcionites believed that Jesus was not born
into this world. Their canon was something
like the New Testament, but more compact,
and phrases that Marcion thought were
scribes' earlier modifications had been
elided.
In Europe, Cathari were a sect at odds with
the Catholic Church during the 11th to 13th
centuries. They believed in 2 gods, the evil
Creator God Rex Mundi and Jesus. Like
Marcionites in the 2nd and 3rd centuries,
Cathari in the Middle Ages were dualistic. It
is unclear whether Catharism was a
continuation of Marcionite thinking.
The Hindu's Vedas are probably more ancient
than the Bible. The discussions are
comprehensive. There is a theme on the
primordial existence when there would be
neither death nor immortality. There is a
point about knowing the truth, not trusting
or loving or any of that sort. This knowing is
not merely intellectual . The Bhagavad-Gītā
is a Hindu sacred book, which I have read.
It seems really deeper than the Bible, in my
opinion. It talks about other worlds. My
favourite commentaries are A.C.
Bhaktivedanta Swami Prabhupāda's.
The Mormons believe in a Third Testament,
The Book of Mormon, first published in
1830 by Joseph Smith, in like Early Modern
English of the King James Version of the
Bible. The text, Mormons claim, contains
writings of prophets who lived in the
Americas about 1500 to 4000 years ago. The
text was said to have been revealed on golden
plates in an original language called
“reformed Egyptian.” Historical authenticity
is challenged, but nevertheless, its dubious
authorship is seen as divine inspiration. The
Mormons believe in polygamy. They
encourage the study of extensive genealogies,
so that people know their place in family.
Subliminally, Mormons believe in the
limitations of human intelligence. Religion
is from the creative side of the brain. This
sect is otherwise called The Church of Jesus
Christ of Latter-day Saints. Their door-todoor
promoters are often handsome men in
suit attire.
Jehovah's Witnesses are another famous sect
of Christianity. They disbelieve in the
Trinity. They distinguish between god with
a small g and God with a big G. They
believe that there will be paradise on Earth
in transformation into something like the
Garden of Eden, after Armageddon and
Resurrection. At the end of a thousand
years, Satan will be released to mislead
perfect humanity as a final distillatory test.
Jehovah's Witnesses win adherents because of
their fascinating eschatology.
Like Christianity and Judaism, Islam is a socalled
Abrahamic religion. Muslims, as
Islamic people are called, repudiate
Christianity's Trinity which alludes to
polytheism. Islam is strictly monotheistic as
they believe that there is only One God,
Allāh . Their sacred writings are in the
Qur'an, divided into 114 suras, containing
6236 āyāt, verses. Muslims believe that the
Qur'an is only perfect in the original Arabic
because any translation would be deficient.
Their main prophet is Muhammad, the
messenger. Muslim eschatology includes
bodily resurrection at the Day of
Resurrection, Yawm al-Qiyāmah, when
everyone will be judged for good or bad
deeds. Trials and tribulation precede and
coincide with al-Qiyāmah, the time of
which no human knows. (I read somewhere
too that in Islam, being in hell may be an
impermanent condition.) Like other
Abrahamicists, Muslims believe in angels.
Muslims believe in predestination or divine
preordainment. Muslims must pray 5 times
during the day. The prayer rituals are
called Ṣalāh. Like other religions, Islam has
subdivisions, as the Sunni and Shia, the
contention being the successor, Abu Bakr or
Ali respectively, to Muhammad. (The Islamic
religion's progression and overall ambiance
are depicted in Frank Herbert's Dune series,
which is set thousands of years from now in
outer space. There is a desert planet called
Arrakis.)
Sufism is the inner, mystical dimension of
Islam. Practitioners are called ṣūfī. Scholars
judge that Sufism cannot be learnt from
books, but rather can be learnt as a disciple
of a qualified teacher.
Gnosticism was a religious movement older
than Christianity. There were both types of
Christian and non-Christian Gnosticism
because there was syncretism, or mixing.
They believed that humans were trapped in
their bodies and in this evil material world
that was created by a cosmic disaster, by a
malevolent deity who was not Christ.
Christian Gnostics believed that Christ was
one of the aeons or divine beings from the
Pleroma, the Divine Realm, as described in
the Apocryphon of John, part of the Nag
Hammadi Library of Gnostic literature.
Salvation was by esoteric knowledge,
although ultimately self-knowledge. Gnostics
believed in the dualism of the good spirit
and evil matter. The material world was an
evil place from where Gnostics had to escape.
They believed that not all humans had the
Divine Spark. The aeons emanated from the
Ultimate God, the Monad in the Pleroma.
The origins of Gnosticism are unclear today,
but probably it came from Persia or further
east. It had a lot of Greek influences. Today,
after the discovery of the Nag Hammadi
Library as leather-bound papyrus codices in
a sealed jar in Egypt, in 1945, some people
are trying to revive Gnosticism. Gnōsis is
Greek for knowledge.
Part of the Nag Hammadi Library, the Coptic
Gospel of Thomas contains Jesus' sayings
which are not found in the New Testament.
Some sayings are parallel with those in the
New Testament and may be more original in
form. The author is Didymus Judas Thomas,
the twin brother of Jesus, as claim many.
The introduction to the Coptic Gospel of
Thomas says, "Whoever discovers the
interpretation of these sayings will not taste
death." Gnostics seek secret knowledge.
In the Gospel of Thomas, one may find
reference to sexuality:
114. Simon Peter said to them, "Make Mary
leave us, for females don't deserve life."
Jesus said, "Look, I will guide her to make her
male, so that she too may become a living
spirit resembling you males. For every female
who makes herself male will enter the
kingdom of Heaven."
Gnostics believe that the male-female
dichotomy should be transcended by the
female, the unformed male, transforming
into a full male. It is the aim of the female
to become male to enter Heaven. (My own
interpretation of this part is that Heaven is
outer space and it requires a masculine mind
to venture out there.)
Sexual orientation is a question dealt with
some ambiguity and secretiveness in many
religions. One reason that most religions
probably promote heterosexuality is because
leaders want to expand the population of
their adherents despite the lifestyle desires of
their people. My belief is that people are
really “ambisexual,” being able to adapt to a
sexual orientation depending on
circumstance. An amphibian can go on land
or in water.
Sex may be a religious experience for some.
For many, it just a secular act. There are
many robotic types. Their spirituality is
limited to a few domains in life. They have
to learn that sex is part of religion.
Baptists are a Christian sect that my other
family members have encountered. They
focus on the doctrine that baptism should
only be performed by professing believers, as
opposed to infant baptism as in the Catholic
Church. Some of my family members
converted to Baptists, a Protestant sect.
Although, later in their life, my own parents
go to a Pentecostal church, a different
Protestant sect with lots of singing. Both
these sects mentioned are “Bible-thumpers.”
Pentecostals believe that “every moment is
eschatological” in that at any time, Christ
may return to Earth. Amongst Pentecostals,
“speaking in tongues” is a divine gift that
engenders saying fluent, unintelligible
utterances, a phenomenon called glossolalia ,
or speaking in an alleged natural, not
previously learned language, a phenomenon
called xenoglossia. Such may be angelic in
origin.
I should point out clearly that Baptists and
Pentecostals are the choices of my other
family members, but are not of my own
predilection. Many are attracted to these
mentioned, so-called Fundamentalist sects
because of their “futurist eschatology.” These
people are waiting for a world war. They
may be disappointed because the war will
not be the war to end all wars. Some people
are afraid that the world will go on
indefinitely and even after they are dead.
They are kind of selfish.
I was baptised twice in my life. Firstly, it
was infant baptism by Catholics in the
Philippines, in 1966. Secondly, a specific
New Religious Movement (NRM) baptised me
by chilly immersion outside a building in
Tokyo, sometime during the fantastic years
1992-1994. I did not know the name of the
cult, but I was picked up by a young
Japanese woman at a train station and was
led to their church. After the event and
talking to one of their men, I was treated to a
bowl of hot ramen in a nearby restaurant, by
the same woman, on that cold, sunny day.
They mentioned that baptism should only be
done once in life. They seemed grateful that
they “saved my soul.”
My religious stance today is “syncretic,” a
mixing of ideas from different religions. I do
not commit to any one religion, really,
although I may be more heavily influenced
by one over another.
The concept of God is polemic. Perhaps, one
does not like the English word God. Perhaps,
the Japanese word Kami, whose meaning
overlaps with spirit , is more pleasing.
Perhaps more suitable is the Amerindian
Guaraní word Ñandejára /ɲa.nde.'dʒa.ra/ or
Tupã /tũ.'pã/. If one believes in God, then the
word should be pleasing to the ear.
Is God a Triune, being three in one? Or is
God zillions in one? Number is a human
limitation. Those people who say that God is
just One are giving a limit to That Who Is
Ominipotent. Are these divine persons just
incarnations of the same God? Or, are they
totally separate individuals? Is divinity a
gradient, like temperature? When a Hindu
says that he or she, the Ātman, becomes one
with Brahman, the Ultimate Reality, at
Mokṣa, does it mean that everyone is an
incarnate of God?
In the Dvaita (Dualism) School of Hinduism,
Mokṣa is by flawless devotion and
understanding, the God being a personal
form of transcendental Vishnu or Krishna.
At Mokṣa, the Ātman (Self) becomes part of
Brahman (the impersonal God) and eternally
retains individuality in a loka (heaven).
The Dvaita is said to desire to “taste sugar,”
whilst the Advaita is said to desire to
“become sugar.” In the Advaita (Nondualism)
School of Hinduism, the Ātman,
like a drop of water, joins the ocean
Brahman, the Self losing individuality and
becoming identical with Brahman in all
respects. Mokṣa brings an end to the spirals
of involuntary reincarnations.
Does a person have a soul, a definite
quantum? Or is a person a composite of
several quantized souls or spirits? Or as
Buddhists think, is there a “stream of
consciousness ever-changing,” fluid? In the
new Physics, everything is a made up of
waves or particles, depending how one looks.
Buddhists and Hindus alike believe in
rebirth, reincarnation, transmigration, or
Saṃsāra. By the Law of Karma, one can be
reborn as a god, demigod, human, ghost,
animal, or hell spirit. One can follow the
ordinary norm, so that by good actions, one
will be reborn in a better position. Or, one
can follow the extraordinary norm, so that
by inaction, renunciation, one will achieve
Nirvāṇa, or Mokṣa. Being reborn
continuously is not seen as an opportunity,
but rather a burden. Nirvāṇa or Mokṣa is
the goal. Reincarnation is seen as a
caterpillar crawling from one grass blade to
another.
People try to answer difficult theological
questions. When I was in university, at UBC,
I sometimes wandered into the Theological
areas of the campus, there I admiring the
monastic-like ambiance. Then as now, I had
a scientific approach to spirituality. Albert
Einstein said, “Science without religion is
lame. Religion without science is blind.” I
am still like that university student.
On Lulu Island, my Japanese neighbour
thinks that I do not believe in “God.”
Perhaps, he thinks that I think that the word
“God” is too anthropomorphic and
anthropocentric. Perhaps, he thinks that I
tend to believe in something like the Dào, the
way, the forces or essences or patterns that
make the Yīn and Yáng balance and
counteract in the world, in Daoism. There is
the Qì, the flowing energy or force of life. It
is like the Sanskrit prāṇa, the breath, the
vital life-sustaining force or energy.
In a bit of current numerology, 3 is Hindu or
Christian; 4 is Buddhism; and 5 is Secular
Humanism. Some Japanese think that 3 is
also Animism. There have been numbers for
languages, but their placements have seemed
unstable for some years. One stable language
number is 6 for Mandarin, which does
require someone being like a Jew to learn it,
Judaism being also 6. 17 has to do with
Australia, Tagalog, an Austronesian
language, being assigned sometimes this
number instead of its older number 5.
Lojban can be 5, 9, or 14. Spanish is
sometimes 3. English is often 12, it being my
second language. Esperanto is sometimes 4,
16, or 28. Interlingua is usually 8 or 26.
The compromise number for Esperanto and
Interlingua may be 27. Japanese is usually
7. (Japanese for 7 is shichi or nana,
rhyming with banana.) 21 is sometimes
Hebrew. 10 is the metric number. 1 and 2
are such basic numbers that their
assignments have seemed really unstable. On
New Year's Day of 2005, I declared a
language numerology from 1 to 10:
Nowadays, I maintain linguadiversity in my
life by alternating among my hobby languages:
French, Indonesian, Spanish, Esperanto, and
Tagalog. I study also some Mandarin, the
language of the purring cat, here and there.
My true perennial love is Japanese, having a
beautiful Polynesian-like phonology
combined with elegant Chinese-derived
logograms. For visits to the psychic vineyard,
there is always baroque Interlingua. Always a
curiosity is Lojban, the language of the purple
alien. And via Toki Pona are ubiquitous
sunny beaches. Immersing myself in different
cultures, I am able to maintain my identity: I
am Eurasian.
Some of these number placements have
adhered to society, like some religion. Some
number assignments are passé. People want
to believe in fashion.
Since writing that cited paragraph, I have
come to accept that I have ancestry from all 4
major human subspecies, the Caucasoid, the
Mongoloid, the Negroid, and the Australoid.
So, a concocted racial term for me may be
“Holoid” from the Greek holos, “whole.”
The categorization of subspecies into those 4
is controversial even today because some
researchers believe that there may be more
than 4 human subspecies, sometimes called
“races.” For example, it is polemic whether
to include Amerindians (“Native Indians”)
into the Mongoloid category. Peter Brown, a
researcher, claims that the origin of the
Mongoloid phenotype remains unknown, and
could, highly controversially, even lie in the
New World. If that not impossible theory
were true, it would reverse the commonly
accepted Asia-to-Americas Mongoloid
migration flow into Americas-to-Asia.
Moreover, T. Tirado believes that, as many
experts claim, East Asians and Amerindians
descended from a common Proto-Mongoloid
race as late as 12 000 years ago. Researchers
often agree that the Homo sapiens species is
about 200 000 years old. The genus Homo
itself is about 2.3 to 2.4 million years old,
with the ultimate origin of Africa.
Interestingly, Douglas Futuyma believes that
Mongoloids diverged 41 000 years ago from a
common Caucasoid-Mongoloid group, which
diverged from Negroids 110 000 years ago.
The divergence of the Australoids probably
happened before Mongoloid divergence. (The
numbers are just estimates.)
Racial purity is gradient mathematics.
Southern Mongoloids (“Austronesians”) are
mostly Mongoloids with Australoid
admixture. They are common in South-East
Asia and the Pacific Islands. East Indians
are mostly Mediterranean Caucasoids with
Australoid admixture.
In most of the world, blackish hair is more
usual and seems to be the original hair
colour of humanity. Lighter hair colours,
such as blond, brunette, and red, were recent
mutations from over 10 000 years ago. Very
dark brown and jet-black are variations of
blackish hair. Interestingly, blackish hair
also can be slightly reddish, soft black, or
blue-black. Amongst Europeans, the original
Celts and many Southern Europeans have
blackish hair. Also, in Eastern Europe, it is
more common. These Europeans may be
classified as Mediterranean Caucasoids, as
opposed to the lighter-haired Nordic
Caucasoids. The Mediterranean-Nordic
dichotomy is a gradient.
The hair colours of Lojban, Esperanto, and
Interlingua, if one tends towards
anthropocentric or anthropomorphic
thinking, are debatable. Many may opt that
Esperanto has blond hair, but in fact, it is
just a Latinate language with some Germano-
Slavic influences. Esperanto's plural endings
of J that sound like Y are as in Greek:
verdaj okuloj , green eyes. Possibly, all 3
liturgical languages are hairy, black-haired
men with probable other racial admixture.
One's anthropomorphic vision may be
different from that of someone else. It does
not really matter. One does not need to think
anthropomorphically. That inclination is
the trouble with many people; they tend to
think too anthropomorphically. Languages,
instead of people, could be landscapes or
vehicles, for example, if one wanted to do
away with so much abstraction.
In traditional East Asian numerology, 3 is
life or birth, and 4 is death, corresponding to
the colour white. The Chinese grab onto life
and revere 3. The Japanese use reverse
psychology and revere 4. (The Japanese often
reverse things around and use reverse
psychology.) 3 means having children
because the third is the child. To Japanese,
probably if a couple had to have children at
all, then they should have 2. (There would
be a family of 4.)
As my social function, I inform the public. It
seems that the locals in the Greater
Vancouver Regional District are more
interested in languages, religions, and
sexuality.
Informational distribution is via my
worldwide telepathic broadcasts. Gerald
Feinberg, the Columbia University physicist,
futurist, and author, coined the word
tachyons, which are theoretical faster-thanlight
particles. He also suggested that psychic
powers may be due to particles that he called
psychons. So, I may be emitting tachyonic or
psychonic waves from my body. These waves
or particles give me psychic power. This
capability is why I think that I am not
human.
Religion is a serendipitous journey...
Religion is really very personal...
Some people think that, perhaps, they should
just learn more about psychology, than dwell
in religion, in order to cope with reality.
Psychologists study the brain, the rational
left “sequential” hemisphere and the creative
right “parallel” hemisphere. The brain can
be seen as a Triune with the innermost
reptilian complex, then the
paleomammalian complex (the limbic
system), and the outermost neomammalian
complex (the neocortex). Psychologists have
to learn some biology. Then, they learn
human behaviour. They learn models of
development. They learn the defects and
ailments of the human mind, and how to try
to fix them. Advanced psychology may
replace religion. In retrospect, Buddhism
may be perceived as a psychological
methodology. Christianity, too, has use of
psychology, of course. Psychology is not an
exact science. There is room for more
research. If people knew more about it, then
society may be in less trouble than it is now.
Youth derives from imagination. During my
teenage years, my family a few times went
crabbing at the wharf with my uncle, whom
we called Tito Bert, and with his family. It
might have been dark before sunrise. I have
been having a deep interest in invertebrate
biology because I link it with astrobiology, I
thinking that life elsewhere beyond Earth
could look dissimilar to what is on Earth. In
grade school in Canada, I read a sci-fi novel
where giant crabs inhabited a desert planet
being colonized by humans. In the
Philippines, at a much younger age, I read a
Dr. Seuss book called Bartholomew and the
Oobleck about green, gloopy precipitation
from the sky. The king was tired of the
regular sunshine, rain, fog, and snow, and
wanted new weather from his magicians. So,
he got his wish. In a different Dr. Seuss book
The Lorax, there was an environmental
plight when Truffula trees began to be
chopped down as they were needed for
Thneeds. Anyway, I have liked sci-fi and
fantasy books since I was very young. Decades
later, I still do. Reading text and watching
shows in those genres are a means of
travelling in my mind. There is something
between sci-fi and fantasy, it is called
science fantasy. For some people, reality is
not enough. Many people want to live
fantasizing.
Is religion just fantasy? Is it a phantasm from
the creative side of the brain? Science is
different from religion because it is a selfcorrecting
paradigm. Theories are formed,
and when they are proven, then they become
fact, but when they are disproved, then other
theories supplant them. Scientific thinking
has spread all over this world. From what
was once a mainly Caucasoid endeavour, it
has spread to Mongoloids in East Asia, and
Negroids in Africa, and Australoids in India.
Science, then its application, technology, has
allowed humans to manipulate their
material environment. Their power is greater
than the monkey who uses a twig to pry into
an anthill, for example. Many women
especially, are confused by what is
technology. A horse and its carriage in the
19th century were technology. A transoceanic
ship from the 16th century was technology. A
fancy automobile today is, of course,
technology. A toaster is technology. A
television set is technology. People have had
to live with some level of technology,
whatever that level is. Technology scares
some people. Science is different from
technology. Science deals with many more
abstractions. Technology, as in engineering,
is its application.
Some people like the Transhumanists believe
that technology will redefine what a human
is. It will reshape humanity for its
betterment. People today are trapped in a
jelly-like mass supported by a delicate
framework called the skeleton. Perhaps,
inorganic parts could support the body in the
future. Better knowledge of psychology would
help the human mind. Such is the essence of
Transhumanism. Can people wait? It may
take generations. Humans will progress into
something beyond what is human.
Wikipedia expounds on another movement:
Singularitarianism is a technocentric ideology
and social movement defined by the belief that
a technological singularity—the creation of a
superintelligence—will likely happen in the
medium future, and that deliberate action
ought to be taken to ensure that the
Singularity benefits humans.
Singularitarians are distinguished from other
futurists who speculate on a technological
singularity by their belief that the Singularity
is not only possible, but desirable if guided
prudently. Accordingly, they might sometimes
dedicate their lives to acting in ways they
believe will contribute to its rapid yet safe
realization.
Science is a self-correcting paradigm. The
wave-particle duality of our physical reality
is the current paradigm, which has been
proven. What it needs is augmentation.
Different groups of physicists today are busy
working on the different forms of String
Theory, which postulates that subatomic
particles are like very thin strings that are
vibrating like tiny violins. Matter then may
be an orchestra. A paradigm shift in physics
is in the making. String Theory requires
multidimensional mathematics, so that
beyond the 3 spatial dimensions and 1
temporal dimension that we humans
experience, their mathematics may require
10, 11, 26, or more dimensions. Physicists
are still working on this theory in various
proposals.
I have watched all incarnations of Star Trek
and other sci-fi shows since early childhood.
Along with close friends, we call our ethnic
group Trekkers. Watching Star Trek and
other sci-fi shows has been a way to explore
the universe without limits to creativity. We
also read sci-fi and fantasy literature. It is
the Church of Startrekology.
Some intellectuals venture to say that sci-fi
films and literature are fuzzily impacts of
Orientalism. For some Westerners, looking at
a sci-fi film or reading a sci-fi book
resembles an adventure into the Orient. For
the Westerner, it is the Self versus the Other.
James Alexander Brown wrote his
dissertation “American Science Fiction
Cinema, Orientalism, Self & Other” to
expound on just that sentimentality in the
West.
This feeling of “Orientalism” in sci-fi cannot
be universal for humanity. Japanese animés
are mostly sci-fi, in the subgenre of science
fantasy maybe. For Japanese, sci-fi is not
about “Orientalism.” Sci-fi for Japanese is
usually a spiritual endeavour, an extension
of their existing Animistic and Buddhist
traditions maybe. The production and effect
of sci-fi are different in Japan, compared to
the West. Japan is more spiritual.
I think that I am an Oriental. When I read
sci-fi or watch sci-fi, it is not about “Self
versus Other,” but of the “Self.”

Tags:

La Spirita Urbo kaj la Spirita Kamparo

Kastelo Verda

Jaro de la Taja Budaisma Erao (B.E.) = Jaro de la Komuna Erao (K.E.) + 543 jaroj

per Esperanto

de Viktor Medrano

Mi kreskas en Filipinoj ĝis mi aĝas 10 jarojn. Mi iras al privata lernejo, La Salle, kiu estas Romkatolika institucio. Mi lernas preĝi per rozario, diri "Saluton, Maria", kaj fari multajn supraĵajn aferojn pri la religio. Sed ĉar mi estas juna, tio ne pli profundiĝas.

Kiam mi estas 10-jaraĝa, mia familio kaj mi translokiĝas al Kanado. Baldaŭ, miaj gepatroj asociiĝas kun Filipinaj eksterpatrujuloj, kiuj konvertiĝis al Protestantaj religioj, tipe Baptista. Miaj gepatroj konvertiĝas al Baptistoj kiam mi estas en mezlernejo. Baldaŭ, ekzistas premo por konformiĝi. Kiel mi estas "bona knabo" ĉi-tiutempe, mi iru al Protestanta preĝejo kune kun ili. Sed neniom da la prelegoj inspiras min. La tuta Kristana doktrino pri antropomorfisma persona dio ŝajnas stranga al mi, aŭ ne alloga. Mi opinias, ke dio ne estus homeca aŭ personeca. Mi ankaŭ opinias, ke ĉiopova dio ne havus la egoisman bezonon esti adorata de ĝiaj kreitaĵoj, sed esti admirata estus pli bone. Ĉiuokaze, ĉi-tiutempe, mia mentoro estas sinjoro Spock, la logika scienca menso. Estas preskaŭ tute science tra mezlernejaj kaj universitataj jaroj. Mi ne konvertiĝas al Protestantismo.

Revolucio okazas en mia menso post universitato kiam mi postenas en Tokio pro labori kiel programara inĝeniero. Subtilaj Orientaj aferoj afekcias min. Mi havas plene da ŝancoj viziti Ŝintoajn sanktejojn kaj Budaismajn templojn. Mi pli interesiĝas pri Orienta filozofio.

Mi komencas pli da studoj pri Budaismo post kiam mi revenas al Kanado. La filozofio pli taŭgas mian vivmanieron. Mi lernas pri la tielnomataj Kvar Noblaj Veroj, kiuj centriĝas sur la ideo, ke, unue, ekzisto estas plene da suferado (dukkha); due, suferado venas el dezirado; trie, suferado povas finiĝi; kaj kvare, ekzistas metodologio por fini suferadon. Ĝi ŝajnas realeca religio. Mi malkovras, ke dum Kristanismo estas bazata sur savado pro pekoj, Budaismo estas bazata sur savado pro suferado. Ĝi intrigas min. Dukkha per la Palia aŭ duhka per la Sanskrita havas larĝan gamon da signifoj; krom suferado, ĝi povus signifi ankaŭ mildan agacadon, malkontenton, kaj tiel plu.

Budaismo havas ankaŭ la ideon pri malkonstanteco, aniccā per la Palia aŭ anityā per la Sanskrita; "ĉiuj formiĝoj estas malkonstantaj"—"sabbe sankhārā aniccā" per la Palia. Oni malfeliĉiĝas kiam onia favorita aparato detruiĝas, interrilatoj finiĝas, dorlotbesto mortas, dolĉa antikva domo malkonstruiĝas, kaj tiel plu. Tiel estas la malkonstanteco de vivo. Kiam mi akceptas ĉi tiun doktrinon, mi pli saniĝas apartiĝi de aĵoj kaj aferoj.

Alia ĝenerala Budaisma koncepto estas sūnyatā per la Sanskrita aŭ suññatā per la Palia; ĝi estas la nuleco de ĉiuj aferoj. Nenio ekzistas esence. La Kora Sutro diras, ke "formo estas nuleco, nuleco estas formo". Dume, samsāra estas la malo de nirvāna. Samsāra, senĉesa vagado, estas la mondo en kiu oni nun vivas, la mondo de iluzio, aŭ eble la spiraloj da renaskiĝoj. Per Budaismo, oni provas eskapi samsāra-n por atingi la lastan celon, la malekziston de avareco, malamo, kaj iluzio; ĉi tiu celo nomiĝas nirvāna per la Sanskrita aŭ nibbāna per la Palia. Ĉi tiu atingo estas unu formo de iluminiĝo. En la Zen-sekto de Budaismo, oni aŭdas pri alia, kiu nomiĝas satori per la Japana. Ĝi estas subita abrupta evento atingebla en onia vivo; estas io kiel la plej brila ideo, kiun oni povas havi, sed sen la ideo; oni ne povas esprimi ĝin per vortoj. Zeno estas vere malsama kompare al aliaj Budaismaj sektoj ĉar gi evitas vortcentran pensadon. Zeno estas Budaismo pasinte influita de Taoismo.

La "koano" estas Zena paradoksa pensa ekzerco pri nesolvebla problemo per racieco kaj per intelekto. Laŭ tiu religia tradicio, per tio, oni forigu la limon inter la konscia kaj la nekonscia en la psiko, ĉar ĝi subite iluminas la menson. Fama koano estas: "Du manoj aplaŭdas kaj ekzistas sono; kio estas la sono per unu mano?". Tio estas parola tradicio el la Zenisto, Hakuin Ekaku (1686-1769 K.E.). Koano estas Japane kōan, Ĉine 公案 gōng-àn, Koree gong'an, Vjetname công án.

La plej centraj pensoj de Budaismo laŭ Vikipedio estas la Kvar Noblaj Veroj:

«

1.La vero pri la nekontentigo (Palie dukkha, Sanskrite duhkha); tiu koncepto inkluzivas suferon, sed estas pli vasta.
2.La vero pri la kaŭzo de la nekontentigo, nome la triobla deziro aŭ soifo: plezurosoifo, iĝosoifo, neniiĝosoifo.
3.La vero pri la fino de la nekontentigo, nome la fino de ties kaŭzo.
4.La vero pri la vojo al la fino de la nekontentigo, nome la Nobla Okera Vojo:

1. ĝusta rigardado,

2. ĝusta pensado,

3. ĝusta parolado,

4. ĝusta agado,

5. ĝusta vivtenado,

6. ĝusta strebado,

7. ĝusta atentado,

8. ĝusta koncentrado.



»

Scivoleme, mi legas pri Hinduismo pro kompari kun Budaismo. En politeisma Hinduismo, ekzistas ĉioampleksa dio, kiu nomiĝas Brahma, kiu estas la Kreanto, parto de la Triopo, kiu inkluzivas de Viŝnu, la Konservanto; kaj de Ŝiva, la Detruanto. Rigortraktite Budaismo kontraŭe agnoskas nenian Mastran Dion, personigitan kun homecaj atributoj: ĵaluzeco, pardonemeco, afableco, kolereco, kaj tiel plu. Budaismo konsentas, ke ĝi mem ne povas plene ekspliki tiun, kiu la dio estas, aŭ tiujn, kiuj la dioj estas, kaj ĝi ne penas fari tiel. Budaismo estas ne diocentra.

En Hinduismo, ekzistas kredo pri Ātman, la Eterna Animo aŭ Memo, kiu estas esence la sama kiel la ĉiea Fundamenta Realo, Brahman, kiun oni ne devas konfuzi kun Brahma. Budaismo kontraŭe havas kredon pri Anātman, la Ne-memo, la Senmemeco, aŭ la Memo kiel Iluzio. Ĉi tiu centra Budaisma doktrino, Anātman per la Sanskrita aŭ Anattā per la Palia, instruas, ke "nek en korpaj kaj mensaj fenomenoj, nek ekster ili, povas troviĝi iu ajn afero, kiu en la fundamenta senco povus esti rigardata kiel mem-ekzistanta reala ego-ento, animo, aŭ ajna alia restanta substanco"—per Budaisma Vortaro de Nyanatiloka. Budaismo instruas, ke ĉiu havas senĉesan "fluon de konscio", ne vere animon.

Ĵainismo, alia Orienta religio, havas tion, kio estas la bonega koncepto pri Anekāntavāda, malabsolutismo aŭ multpunkteco; ĝi signifas, ke oni povas fari nenian pretendon pri absoluta vero; ĉiuj veroj dependas sur variaj perspektivoj kaj, do, ĉiu scio estas parta. Ekzistas klasika tradicia rakonto pri blindaj homoj tuŝantaj elefanton kaj provantaj priskribi tion, kio ĝi estas. Ĉiu homo donas malsaman priskribon depende sur tio, kion li tuŝis: la rostro, la flanko, la dentego, kaj tiel plu. Ĉiuj estas validaj, sed neniu povas difini la tutan elefanton. Ĉi tiu paradigmo rememorigas pri la Hinduisma Ātman, la Eterna Memo, kaj pri la Budaisma Anātman, la Ne-memo. La Ĵainoj kredas, ke la perspektivo pri la konstanta memo kaj la perspektivo pri la malkonstanta memo estas malsamaj, sed egale validaj; ambaŭ povas esti veraj simultane.

La Hinduoj disiĝas al du grupoj: la personistoj kaj la nepersonistoj. La nepersonistoj kredas, ke Dio estas nepersona ento kiel Brahman, kaj la personistoj kredas, ke Dio estas persona ento en la ĉefa formo de Kriŝna. Ĉinoj nomas la nepersonan enton Tiāndì aŭ Ĉielo-kaj-Tero, la Universo.

Nu, el Ĉinujo estas Taoismo, la Filozofio de la Kvin Elementoj: Akvo, Fajro, Ligno, Metalo, kaj Tero, kiuj simboliĝas orde per la koloroj Nigro-Bluo, Ruĝo, Verdo-Bluo, Blanko, kaj Flavo. Taoismo estas ĉarma filozofio. La Tao estas ia speco de trapenetranta forto en la universo, ekzistante en ĉiuj aferoj. Ĝi ekvilibrigas la mallumon Jino kaj la lumon Jango. La Tao ne estas Mastra Dio. Taoismo instruas la ideon de wúwéi aŭ "ne fari", de ne esti reagema, de esti pli pasiva al psikosociaj mediaj fortoj, de "fleksiĝi laŭ la vento", kaj de "ne lukti kontraŭ la fluo".

Ekzistas kelkaj skoloj de Taoismo. Kvankam plejparto da Taoismaj skoloj instruas ian pasivecon, ekzistas la tielnomata "Fajrskolo" en Taoismo. Ĝi instruas esti pli aktiva.

Revenado estas la natura movado de la Tao. Ĉiuj aferoj devenas de la Tao kaj devas reveni al ĝi. Taoisma meditado postulas revenadon al la origino aŭ la fonto por atingi trankvilan Iluminiĝon. Esence sensanĝiĝanta estas naturo. Koni konstantecon estas sagaco kaj ne koni ĝin estas katastrofo. Oni celas simplecon kiel nehakitan krudan lignon. Taoistoj ankaŭ celas senmortecon, inkluzive de la fizika speco. La nobla gruo simbolas ĝin.

Taoistoj kredas ankaŭ, ke ĉiu persono havas du specojn da animoj, la sep Jin-animojn, kiuj produktiĝas ĉe koncipo, kaj la tri Jang-animojn, kiuj kuniĝas kun la Jin-animoj ĉe naskiĝo. Kiam ili kuniĝas en harmonia unio, vivo floras; kiam ili apartiĝas, malsano aŭ morto okazas. La Skolo de la Higieno pri Internaj Dioj kredas, ke 36 000 dioj aŭ shén loĝas en la makrokosmo kaj en ĉiu homa korpo. La shén estas kontrasto de guǐ, kiuj estas friponaj demonoj, formitaj el Jin-animoj de mortintoj. Parenteze, la Hinduoj de Barato kredas, ke ekzistas dia grajno en ĉiu homa ento. Taoismo estas formo de animismo.

Numerologio estas pseŭdoreligio en multaj kulturoj. En Orientazio, la nombro 4 gravas ĉar en multaj lingvoj tie la vorto por 4 tre sonsimilas al la vorto por "morto". Sed en almenaŭ unu Ĉina lingvo, Chiu Chow, la vorto por 4 sonsimilas al la vorto por "jes", do ĝi estas pozitiva. En aliaj Ĉinaj lingvoj kaj la Japana lingvo, la situacio malsamas kaj la vorto por 4 sonsimilas al la vorto por "morto". Tamen, en la Japana kulturo, la nombro 4 gravas ĉar la morto estas sankta kaj mistera. Ĝi ne havas necese negativan kunsignifon. En biologio, oni lernas, ke la kodo de vivo, la DNA, uzas 4-literan alfabeton. Do, almenaŭ en biologio, scienco, 4 estas viva nombro...

Kiom da dieco homoj havas? Kian diecon homoj havas? En la Kristana Biblio, la aserto "Vi estas dioj" aperas en Psalmo 82:6 kaj Johano 10:34. Kelkaj interpretoj diras, ke ĉi tiu aserto rilatas al homoj ĝenerale, aŭ al kelkaj homoj, aŭ eĉ al anĝeloj. La debato daŭras, sed multaj laikoj ignoras ĉi tiun informon. Kvankam Kristanoj konscie asertas, ke Kristanismo estas monoteisma religio, por kelkaj, ĝi estas politeisma almenaŭ ĉe la subkonscia nivelo, speciale en kelkaj sektoj kiel en Katolikismo, kie ekzistas multaj sanktuloj kaj la Patrino Maria estas subkonscie diino.

Kredantoj de la ampleksa Antikva Egipta politeisma religio kredas, ke homo estas kunmetita de la ha—la mortema korpo—kaj de kvin subtilaj preskaŭ-diaj elementoj: la ib—la metafizika koro; la sheut—la ombro; la ren—la nomo; la ba—la animo; la ka—la spirito aŭ duoblo; kaj de la akh—la magia efikulo. La aliaj animoj inkluziviĝas de la aakhu, la khaibut, kaj la khat. Do, la koncepto pri la animo-spirito en Antikva Egiptujo estas malsimplega.

En Voduismo, la lwa estas supernaturaj estaĵoj ĉie en naturo—en arboj, riveroj, montoj, aero, fajro, kaj eĉ homaj korpoj. La zonbi estas la vivantaj mortintoj. Ĉiu persono havas du animojn, inkluzive de la ti bon anj—la malpli granda—kaj de la gwo bon anj—la pli granda. Post la morto de persono, la ti bon anj eble povas reveni al Dio, dum la gwo bon anj vagas senripoze.

La politeismaj Eskimoj kredas, ke krom personaj animoj, kaj variaj fantomoj kaj spiritoj, kiuj loĝas en la Arkta tundro, ekzistas ankaŭ "nomaj animoj". Persona nomo havas propran animon, gardantan spiriton al la nomposedanto. Eskimo povas havi multajn nomojn.

Ĉie en la Arkta tundro, la Eskimoj konstruas strukturojn el rokoj, ostoj, kaj tiel plu; tiuj nomiĝas per la Inuktituta lingvo inuksuit, singulare inuksuk, kiu estas "tiu, kiu agas en la kapacito de persono". Ĝi estas spirita gvidanto, formo de komunikilo, en la malvarmega dezerto. Simile al inuksuk, sed en "la formsimileco de homo", estas la roka innunguaq, plurale innunguait. La inuksuapik estas la plej bela speco de inuksuk. La inuksullarik estas antikva kaj tre grava inuksuk, konstruita pratempe de la Tunniit, la Pra-Eskimoj.

Fondita de la Profeto Zarathustra, la antikva Persa religio Zoroastrianismo kredas pri la duismo inter Bono kaj Malbono. La spirito de detrua forto, Angra Mainyu, kontraŭas la spiriton de krea forto, Spenta Mainyu. La universo estas batalgrundo inter la du fortoj. Zoroastrianoj dediĉas sin al la Triopa Pado: "Bonaj pensoj, bonaj vortoj, bonaj agoj".

Ĉu mi kredas pri renaskiĝo aŭ metempsikozo? Aŭ ĉu mi kredas, ke kiam mi mortos, estos nur silenta trankvila nenio? Aŭ ĉu mi renaskiĝos en Sukhāvatī, la Regno de Beateco, pri kiu la Purlanda Sekto de Budaismo kredas, ke ĝi kondukas al Iluminiĝo? Aŭ ĉu mi renaskiĝos en iu el la belegaj mondoj de la Hindua Vaikuntha? Pri ĉi tiuj aferoj, mi nur diru "Mi ne scias" kaj lasu tiel. Pri ĉi tiuj aferoj, mi estas agnostikulo ĉar oni ne povas pruvi aŭ malpruvi. Tamen, naturaj aferoj venas spirale. Tion oni intuicias.

En la branĉo Mahāyāna de Budaismo, ekzistas koncepto pri la Dharmakāya Buddha, la Reala Korpo, la Budaa Menso, la Unu Menso. Ĉiuj aferoj estas nur ondetoj aŭ malaperemaj bobeloj en la oceano de ĉi tiu Unu Menso. En ĉi tiu mondperspektivo, vivo estas nur bobelo.

Ĉu mi estas vegetarano? Ne, mi ne estas. Mi ja fojfoje manĝas porkaĵon kaj bifstekon, kvankam mi preferas kokaĵon kaj marmanĝaĵojn. Dum kelkaj vegetaranoj pretendas, ke karnmanĝado estas "malbona karmo" pro mortigi bestojn, mi mem ne diskriminacias inter bestoj, plantoj, kaj fungoj. Preskaŭ-vegetarana amikino diris al mi, "Sed karoto ne havas Buda-naturon". Nu, mi opinias, ke ekzistas viva forto aŭ energio en ĉiuj aferoj, eble eĉ en rokoj, kio estas perspektivo de Japanaj Ŝintoanoj kaj eĉ pratempaj indiĝenoj en Ameriko, Afriko, Azio, Aŭstralio, kaj la Pacifikaj insuloj. Eĉ en Eŭropo, ekzistas animismo, kiel Viko. En Ŝintoo, la energiaj spirit-animoj, kiuj loĝas ĉie en naturo, nomiĝas kami. Ŝintoo estas formo de animismo.

Japanaj Ŝintoanoj kredas la filozofion pri ichirei shikon, "unu spirito, kvar animoj" de ĉiu persono. Ĉiu animo aŭ spirito havas specifan rolon. Pureco aŭ senrubeco estas centra koncepto en Ŝintoo ĉar ien ajn, kie estas malpure aŭ rubece, fizike aŭ psike, kami ne sanktvizitas. Efektive, ĉiu persono havas potencialon fariĝi kami. La postvivo havas kelkajn eblojn por la reikon, la spirit-animo de ĉiu persono: La postvivo en la eterna lando aŭ la radika lando troviĝas for trans la oceano; tie, eterna juneco daŭras. Alidestine, la postvivo en la kaŝata mondo aŭ la astra mondo kontrastas nian videblan materialan mondon. Alicele, la postvivo en la morta lando troviĝas en la submondo. Aliire, la postvivo ĉe la monto estas tie, kie oni fariĝas kami gardanta pri sia familio tra generacioj. En Japanujo, oni ofte vidas en natura medio belajn pordegojn, kiuj nomiĝas torii; tiuj simbolas la aliron al la spirita mondo.

En multaj lokoj en la mondo, religioj estas ofte miksataj. En Japanujo kaj Tajlando, oni povas esti samtempe animisto kaj Budaisto. En Bali, oni povas esti samtempe animisto kaj Hinduo. Ekzistas aliaj kombinaĵoj tra la mondo.

En 2545 B.E., 2002 K.E., mi komencas studi meditadon ĉe mia najbara Taja Budaisma templo, kiu instruas la tradicion Theravāda. Tio vere malfermas pordojn por mi. Mi lernas, ke meditado pli fortigas la menson. La specoj de medito, kiujn mi studas, nomiĝas samādhi (koncentriĝo) aŭ samatha (trankvileco), kaj vipassanā (akravideco). Iri al tiu templo estas la unua fojo, ke mi vere socie mergiĝas en la dharma, la Budaismaj instruoj.

Ĉirkaŭ la fino de 2547 B.E., 2004 K.E., mi iomete interesiĝas pri monoteismaj religioj, kiuj inkluzivas de Islamo, Bahaismo, Kristanismo, Judaismo, kaj Sikhismo. Po 6 dolaroj, mi aĉetas la libron Baza Juda Enciklopedio kaj trovas kelkajn rimarkindaĵojn. Mi malkovras, ke Judoj kredas, ke ĉiu naskiĝas sen peko kaj ke neniu estas sub la servuto de pekoj, kaj ili ne kredas pri la "origina peko" kiel Kristanoj. La enciklopedio asertas, ke "lernado estas la insigno de la Judo; lia krio estas por justeco; lia fervoro estas por la vero; kaj lia signo estas kompato". Kontraŭ populara kredo, ekzistas konvertitoj al Judaismo, kiuj nomiĝas ger.

Rimarkindaĵo pri Bahaismo estas la deklaro de la Profeto Bahá'u'lláh, ke por atingi la Plej Grandan Pacon, la nacioj de la mondo instruu internacian helplingvon, ĉu ĝi estas natura aŭ artefarita. La Tabulo de Ishráqát deklaras, ke oni instruu ĝin "al la infanoj en ĉiuj lernejoj de la mondo, tiel ke la mondo fariĝu unu lando kaj unu hejmo". Estus certe saĝe.

Kelkaj religioj estas Mesiaj; tio estas, ke oni atendas dian eraon aŭ dian personon por instrui aŭ paradizigi la mondon. Tio temas pri la "Mesia Erao" aŭ la "Mesio". Hinduoj kredas pri multaj avataroj, Sanskrite avatāra, kiuj estas la descendoj de gravaj spiritaj estaĵoj el la Ĉielo al la Tero pro speciala celo. Kriŝna kaj la historia Budao estas du el multaj avataroj.

Mia koncepto pri dio aŭ dioj estas malsama kompare al plejparto da organizitaj religioj. Mi pensas, ke dio aŭ dioj estas preter genro: maskla, femala, aŭ aliaj. Eble ili povas vesti sin en iu ajn genro. Ĝi aŭ ili estas preter nombro: nulo al infinito. Genro kaj nombro estas homaj limoj. Eble ekzistas hierarkio de plialtkonsciuloj preter la homa nivelo, sed ĉu oni nomas ilin "dioj" dependas al la kredanto. Kvankam "politeismo" estas la ĝenerala ombrela vorto por la kredo pri multaj dioj, ekzistas la vorto "henoteismo", la kredsistemo, en kiu oni agnoskas la ekziston de multaj dioj, sed rigardas unu specifan dion kiel la dion de sia familio aŭ tribo, lasante aliajn diojn malĉefaj por si. En Budaismo, oni povas esti teisto aŭ ateisto.

Fundamente, eble la tuta universo estas dio kaj dio estas la tuta universo; tio nomiĝas "panteismo". Aŭ eble dio inkluzivas de la universo; alivorte, dio estas la universo mem kaj preter ĝi aŭ plua al ĝi; tio nomiĝas "panenteismo". Povas ekzisti aro da universoj, kiu alie nomiĝas multuniverso aŭ meta-universo. Tion konceptas multaj fizikistoj. La vorto "panenteismo" venas el la Helena: πᾶν (pân) "tuto"; ἐν (en) "en"; kaj θεός (theós) "Dio"; "tuto-en-Dio". Panenteismo estas koncepta plilarĝigo pri panteismo.

Mi renkontas larĝan gamon da Budaismaj sektoj—tiuj de la branĉo Mahāyāna: Zena kaj Purlanda; kaj tiu de la branĉo Theravāda. Mi ankaŭ legas la Hinduan sanktan libron Bhagavad-Gītā—speciale de la interpretanto A.C. Bhaktivedanta Swami Prabhupāda—per la perspektivo de Hare Kriŝna kaj ĝi plaĉas al mi. La spirita vojaĝo estas senĉesa.

La spirita vojaĝo inkluzivas de mia genealogio. Per tradicia antropologio, mi estus multrasa miksaĵo de Mongolojda, Kaŭkazojda, kaj Aŭstralojda rasoj. Mongolojdo estas de la Hanaj Ĉinoj. Kaŭkazojdo estas de la Hispanoj, Grekoj, Judoj, kaj Portugaloj. Mi estas ankaŭ parte Malajo, la Filipina Indiĝeno. Malajoj estas konsiderataj kiel Sudaj Mongolojdoj. Antaŭlonge, la Sudaj Mongolojdoj ekspansiis en Sudorientan Azion, parte anstataŭigante kaj parte asimilante la indiĝenajn Aŭstralojdojn. Miaj prauloj vojaĝis longe tra la eonoj...

Kion mi lernas el ĉio de ĉi tiu spirita esploro? Estas multe. Io grava estas, ke vivo estas persone signifoplena, sed sensignifa simultane. Ekzistas du flankoj de monero. Oni vivas sur eta punkto en universo tre vastega kaj ĉiam ŝanĝiĝanta. Sed oni atribuas sian propran signifon al vivo. Fojfoje, mi pensas, ke la universo estas nur arto kiel pentraĵo aŭ skulptaĵo...

Nu, nur scienco estas la strikte memkorektanta paradigmo, kiun multaj renkontas. Ĉu scienco estas nigra aŭ blanka? Ĉu scienco estas blanka aŭ nigra? Tio dependas de malfacileco. Ofte, nigro ligas kun malfacileco, dum blanko kun facileco. Blanko ligas kun brila kompreno, dum nigro kun tuta mistero. Scienco estas io, kio rampas en la mallumo kaj subite saltas al la lumo pro scio.

La 12an de decembro de 2550 B.E., 2007 K.E., mi korespondas kun Kevyn Bello, mia samideano, pri religio:

«

Mi pensas, ke legado pri malsamaj religioj el libroj kaj tiel plu estas tre bonega ideo, sed vi eble jam atingis la punkton de eventualo, kion tipe intelektuloj kiel ni atingas, ke ni devas formuli niajn proprajn ideojn pri la temo pri dioj, animoj, kaj spiriteco, kaj ne fidi al normigitaj opinioj el ekzistantaj kredoj, kiuj estas nur homfaritaj konstruaĵoj. Tio povus esti dinamika procezo, kiu neniam haltas. Realo eble estas vere malsimpla kaj tordiĝita ekzakte kiel vi lernas el viaj klasoj pri Kemio, Fiziko, kaj Biologio. Sed redire, bonas pli legi pri spiritaj temoj kaj diskuti kun aliaj.

»

 

Lasta modifo je 2553.03.21 B.E., 2010.03.21 K.E.

Kopirajto © 2546-2553 B.E., 2003-2010 K.E. de Victor Medrano

Tags:

Sistemo Internacia de Unuoj

Kastelo Verda

El Vikipedio

 

La Sistemo Internacia de Unuoj estas la ĉefa sistemo de mezuro en la mondo. Ĝi estas konata sub la mallongigo SI, origine el la franclingva Système international d'unités, sed uzata ankaŭ alilingve. Ĝi estis establita en 1960 kiel moderna versio de la metra sistemo.

SI estas uzata ĉie por ĉiuj mezuroj en scienco, industrio, kaj komerco; la sola grava escepto estas Usono, kie la tradiciaj brit-devenaj mezurunuoj ankoraŭ regas en la ĉiutaga vivo. Ankaŭ en Britio la malnovaj unuoj plu rolas. Eĉ se iuj landoj uzas malnovajn unuojn en la ĉiutago, tiuj jam ĉie estas difinitaj per unuoj de SI. Ekzemple, la usona-brita colo estas difinita ekzakte egala al 0,0254 metroj, kaj tial ĝi estas rekte dependa de la difino de metro.

La sistemo estas konstruita sur bazo de sep fundamentaj unuoj: la metro, kilogramo, sekundo, ampero, kelvino, kandelo kaj molo.

La tuta SI konsistas el aro da mezurunuoj kune kun aro da prefiksoj. Estas du grupoj de unuoj: la sep bazaj unuoj por sep fizikaj grandoj (kun fizikaj dimensioj inter si sendependaj) kaj multaj derivitaj unuoj konstruitaj el la bazaj. SI agnoskas ankaŭ kelkajn ekster-SI-ajn unuojn por uzo kun la sistemo. SI-prefikson oni povas meti antaŭ unuonomon por nomi multoblon de la unuo. Ekzemple, kilo- signas mil-oblon kaj tiel kilometro egalas al mil metroj, mili- signas milon-oblon kaj tiel milimetro estas milono de metro. Ĉiuj SI-prefiksoj signifas multobligon aŭ dividon per potenco de 10.

Ekzistas ankaŭ aliaj versioj de la metra mezursistemo: La CGS-sistemo prenas centimetron, gramon kaj sekundon kiel la bazajn unuojn (la nomon CGS donas la komencliteroj de la ĉefunuoj). Ĝi estis, kaj iam ankoraŭ estas, uzata por certaj sciencaj celoj. Evoluis ankaŭ sistemoj, kiuj normigis metron, kilogramon kaj sekundon (MKS) kiel la bazajn unuojn. La MKSA-sistemo, kiu aldone havas amperon en sia bazo, formis la elirpunkton por la Sistemo Internacia de Unuoj

 

Enhavo

Bazaj unuoj

La sep bazaj fizikaj mezurunuoj

Grando Unuo Simbolo Difino
longo metro m

La longo, kiun trapasas lumo en vakuo dum la tempo de 1/299 792 458 de sekundo.

maso kilogramo kg

La maso de la internacia prototipo de kilogramo (tiu cilindra peco el platena-iridia kunfandaĵo estas konservata en la Internacia Buroo de Pezoj kaj Mezuroj en Parizo)

tempo sekundo s

La tempodaŭro de 9 192 631 770 cikloj de la radiado kiun donas la transiro inter la du hiperfajnaj niveloj de la baza stato de atomo de cezio-133.

elektra kurento ampero A La ampero egalas al tia konstanta elektra kurento, kiu, trapasante du paralelajn, senfine longajn rektajn konduktilojn, kun distanco de 1 metro kaj neglektebla cirkla kversekco, en vakuo, kaŭzas inter tiuj konduktiloj forton de 2 × 10-7 neŭtonoj je metro.
temperaturo kelvino K

La frakcio 1/273,16 de la termodinamika temperaturo de la triobla punkto de akvo (tio estas punkto, kie akvaj formoj solida, likva kaj gasa koincidas)

materikvanto molo mol

Kvanto de substanco en sistemo, kiu enhavas tiom da strukturaj elementoj, kiom da atomoj estas en 0,012 kilogramoj da karbono-12. Kiam oni uzas la molon, oni specifu ankaŭ la strukturajn elementojn, kiuj povas esti atomoj, molekuloj, jonoj, elektronoj aŭ aliaj partikloj aŭ difinitaj grupoj de tiaj partikloj. (La nombro estas la konstanto de Avogadro).

lumintenso kandelo cd

La kandelo estas la lumintenso, en difinita direkto, de lumfonto, kiu radias unukoloran lumon de frekvenco 540 × 1012 hercoj kaj kiu havas en tiu direkto energi-intenson de 1/683 de vato je steradiano.

Derivitaj unuoj

Grando Nomo de la unuo Simbolo Mezuro en bazaj unuoj
frekvenco herco Hz s-1
forto neŭtono N kg · m / s2
premo paskalo Pa kg / (m·s2)
laboro/energio ĵulo J kg·m2 / s2
elektra ŝargo kulombo C A·s
povumo/radia flukso vato W kg·m2 / s3
elektra tensio/elektromova forto volto V kg·m2 / (A·s3)
elektrostatika kapacitanco farado F=C/V kg-1·m-1·s4·A2
magneta flukso vebero Wb kg·m2 / (A·s2)
induktanco henro H kg·m2 / (A2·s2)
elektra rezistanco omo Ω=V/A m2.kg.s-3.A-2
elektra konduktanco simenso S=A/V m-2.kg-1·<s3·A2
magnetfluksa denso teslo T=Wb/m2 kg·s-2.A-1
celsia temperaturo celsia grado °C K
lum-flukso lumeno lm=cd.sr m2·m-2·cd=cd
iluminanco lukso lx=lm/m2 m2·m-4.cd=m-2.cd
aktiveco de radionuklido bekerelo Bq s-1
ensorbita dozo grajo Gy=J/kg m2·s-2
doz-ekvivalento siverto Sv=J/kg m2·s-2
kataliza aktiveco katalo kat s-1·mol
(ebena) angulo radiano rad 1 (m·m-1)
spaca angulo steradiano sr 1 (m2·m-2)

Unuoj sen speciala nomo

Grando Nomo de la unuo Simbolo Mezuro per bazaj unuoj
areo kvadratmetro m2 m2
volumeno kubmetro m3 m3
denso kilogramo je kubmetro kg / m3 kg / m3
rapido metro je sekundo m / s m / s
akcelo metro je sekundo en kvadrato m / s2 m / s2
tensio de kampo volto je metro V / m kg·m / (A·s3)

Vidu ankaŭ

Eksteraj ligiloj

·  Internacia Buroo pri Pezoj kaj Mezuroj - SI Plena prezento de SI en la lingvoj franca kaj angla. En okazoj de dubo pri ĝusta interpreto, validas ĉiam la franca teksto de la dokumentoj.

Tags:

Khajuraho en català

Kastelo Verda
Khajuraho
De Viquipèdia

Khajuraho (hindi: खजुराहो) és una vila de Madhya Pradesh a l'Índia amb una població segons el cens del 2001 de 7.665 habitants, que el juliol de 2008 segons oficials de la població havia sobrepassat els deu mil habitants (1.242 habitants el 1901). Destaca pel seu conjunt de temples declarats Patrimoni de la Humanitat el 1986, en els quals hi ha diverses escultures eròtiques. El nom derivaria de kajur que vol dir "palmera datilera".

Taula de continguts


    * 1 Història
    * 2 Descripció
          o 2.1 Grup oest
          o 2.2 Grup est
          o 2.3 Grup sud
    * 3 Rodalies
    * 4 Enllaços externs

Història

Es esmentada per primer cop en el relat del peregrí budista Hiuen Tsiang que va visitar la cort del regne que anomena Chi-ki-to (Jijhoti). Hi havia temples budistes en aquell temps però modernament només resta una estatua de colossal de Buda del segle VII o VIII. Fou la capital del regne de Jijhoti, i Abu Rihan, que acompanyava a Mahmud de Gazni en la seva expedició a Kalinjar el 1021 esmenta Kajuraha com a capital de Jijhoti.

Fou la capital dels rajputs chandeles que van governar la zona entre vers els segle X i XII i aleshores s'anomenava Khajjuravahaka i Khajurapuraor Khajjinpura. Ibn Battuta la va visitar el 1335, i l'anomena Kajura, describint el llac i els temples idolatres; segurament encara estava en possessió dels hindús en aquesta època. Hauria perdut importància amb l'expedició de Sikandar Lodi a Panna i Baghelkhand del 1494-1495, quan va assolar la regió.

Fou part de l'estat tributari protegit de Chhatarpur, ciutat situada a uns 40 km, fundat al segle XVIII.

Descripció
Un dels temples de Khajuraho.

Els temples foren construïts entre la meitat del segle X i la meitat del segle XI. Tota la zona esta emmurallada amb diverses portes que permeten l'entrada cadascuna de les quals (8) té dos palmeres a l'entrada. Els temples originals eren uns 80 dels que 22 estan en bon estat. La superfície total és de 21 Km². Allunyats dels llocs habituals es van conservar sota els mongols coberts de vegetació, sent redescoberts el 1838 pel capità britànic I. S. Burt.

Els temples estan sobre plataformes elevades per facilitar el passeig ritual al seu entorn. Les torres estan sobre les plataformes de manera que donen sensació de verticalitat des de lluny. Estan construïts amb blocs de granit i pedra calcària, estan units els blocs per enllaços metal·lics. Els murs estan dividits en franges horitzontals mitjançant motllures i baix relleus.
Detall

Hi ha escultures de cinc tipus: les geomètriques i florals sobretot als sostres, columnes i motllures; les representacions de la vida de la cort amb balls, músiques i activitats diàries; figures d'animals generalment a l'exterior i parts inferiors; les figures de deus i deesses generalment al fons del temple; i finalment les figures de dones i parelles en activitat sexual.

El motiu de les escultures eròtiques no es coneix: es pensa que era educatiu per ensenyar el kamasutra als més joves però hi ha altres teories.

Dels 22 temples a considerar, s'han format tres grups: oest, est i sud.

Grup oest

És el principal; inclou el Museu Arqeològic i dos temples en ruïnes i a més a més:
Figures eròtiques.

    * El temple Lakshmana, possible obra del rei Lakshavarman (vers 925-950) dedicat a Vixnu
    * El temple Varaha, dedicat a Vixnu
    * El temple Matangesvara ': dedicat a Xiva
    * El temple Visvanatha construït pel rei Dhangadeva (vers 950-1002).

Vixnu

    * El temple de Nandi dedicat al brau Nandi, que era muntat per Xiva
    * El temple Kandariya Mahadev, el més gran, dedicat a Xiva
    * El temple Devi Jagadambi, dedicat a Kali
    * El temple Chitragupta amb estàtua de Surya, el déu del sol

Grup est

Amb tres temples hinduistes i tres jainistes destacant el temple Parsvanatha

Grup sud

A un kilòmetre del grup est, amb dos temples, el Duladeo i el Chaturbhuja amb estàtua de Vixnu.

Rodalies

A Kurar Nala, no gaire lluny de Khajuraho, hi ha el magnífic temple de Kunwar Nath, del mateix estil encara que una mica més petit. Al poble de Jatkari, a uns 2 km, hi ha també un temple que hauria estat construït per Suja, germana del famos heroi Banaphar Alha, de les guerres entre els chandeles i Prithwi Raja Chauhan de Delhi.

Enllaços externs

    * Fotos del conjunt de temples de Khajuraho (2008)

La Spirita Urbo kaj la Spirita Kamparo

Kastelo Verda

B.E. = Jaro de la Taja Budaisma Erao
 = Okcidenta Jaro + 543 jaroj

per Esperanto

de Viktor Medrano

Mi kreskas en Filipinoj ĝis mi aĝas 10 jarojn. Mi iras al privata lernejo, La Salle, kiu estas Romkatolika institucio. Mi lernas preĝi per rozario, diri "Saluton, Maria", kaj fari multajn supraĵajn aferojn pri la religio. Sed ĉar mi estas juna, tio ne pli profundiĝas.

Kiam mi estas 10-jaraĝa, mia familio kaj mi translokiĝas al Kanado. Baldaŭ, miaj gepatroj asociiĝas kun Filipinaj eksterpatrujuloj, kiuj konvertiĝis al Protestantaj religioj, tipe Baptista. Miaj gepatroj konvertiĝas al Baptistoj kiam mi estas en mezlernejo. Baldaŭ, ekzistas premo por konformiĝi. Kiel mi estas "bona knabo" ĉi-tiutempe, mi iru al Protestanta preĝejo kune kun ili. Sed neniom da la prelegoj inspiras min. La tuta Kristana doktrino pri antropomorfisma persona dio ŝajnas stranga al mi, aŭ ne alloga. Mi opinias, ke dio ne estus homeca aŭ personeca. Mi ankaŭ opinias, ke ĉiopova dio ne havus la egoisman bezonon esti adorata de ĝiaj kreitaĵoj, sed esti admirata estus pli bone. Ĉiuokaze, ĉi-tiutempe, mia mentoro estas sinjoro Spock, la logika scienca menso. Estas preskaŭ tute science tra mezlernejaj kaj universitataj jaroj. Mi ne konvertiĝas al Protestantismo.

Revolucio okazas en mia menso post universitato kiam mi postenas en Tokio pro labori kiel programara inĝeniero. Subtilaj Orientaj aferoj afekcias min. Mi havas plene da ŝancoj viziti Ŝintoajn sanktejojn kaj Budaismajn templojn. Mi pli interesiĝas pri Orienta filozofio.

Mi komencas pli da studoj pri Budaismo post kiam mi revenas al Kanado. La filozofio pli taŭgas mian vivmanieron. Mi lernas pri la tiel nomataj Kvar Noblaj Veroj, kiuj centriĝas sur la ideo, ke, unue, ekzisto estas plene da suferado (dukkha); due, suferado venas el dezirado; trie, suferado povas finiĝi; kaj kvare, ekzistas metodologio por fini suferadon. Ĝi ŝajnas realeca religio. Mi malkovras, ke dum Kristanismo estas bazata sur savado pro pekoj, Budaismo estas bazata sur savado pro suferado. Ĝi intrigas min. Dukkha per la Palia aŭ duhka per la Sanskrita havas larĝan gamon da signifoj; krom suferado, ĝi povus signifi ankaŭ mildan agacadon, malkontenton, kaj tiel plu.

Budaismo havas ankaŭ la ideon pri malkonstanteco, aniccā per la Palia aŭ anityā per la Sanskrita; "ĉiuj formiĝoj estas malkonstantaj" ("sabbe sankhārā aniccā" per la Palia). Oni malfeliĉiĝas kiam onia favorita aparato detruiĝas, interrilatoj finiĝas, dorlotbesto mortas, dolĉa antikva domo malkonstruiĝas, kaj tiel plu. Tiel estas la malkonstanteco de vivo. Kiam mi akceptas ĉi tiun doktrinon, mi pli saniĝas apartiĝi de aĵoj kaj aferoj.

Alia ĝenerala Budaisma koncepto estas sūnyatā per la Sanskrita aŭ suññatā per la Palia; ĝi estas la nuleco de ĉiuj aferoj. Nenio ekzistas esence. La Kora Sutro diras, ke "formo estas nuleco, nuleco estas formo". Dume, samsāra estas la malo de nirvāna. Samsāra, senĉesa vagado, estas la mondo en kiu oni nun vivas, la mondo de iluzio, aŭ eble la spiraloj da renaskiĝoj. Per Budaismo, oni provas eskapi samsāra-n por atingi la lastan celon, la malekziston de avareco, malamo, kaj iluzio; ĉi tiu celo nomiĝas nirvāna per la Sanskrita aŭ nibbāna per la Palia. Ĉi tiu atingo estas unu formo de iluminiĝo. En la Zen-sekto de Budaismo, oni aŭdas pri alia, kiu nomiĝas satori per la Japana. Ĝi estas subita abrupta evento atingebla en onia vivo; estas io kiel la plej brila ideo, kiun oni povas havi, sed sen la ideo; oni ne povas esprimi ĝin per vortoj. Zeno estas vere malsama kompare al aliaj Budaismaj sektoj ĉar gi evitas vortcentran pensadon.

La plej centraj pensoj de Budaismo laŭ Vikipedio estas la Kvar Noblaj Veroj:

«

1.La vero pri la nekontentigo (Palie dukkha, Sanskrite duhkha); tiu koncepto inkluzivas suferon, sed estas pli vasta.
2.La vero pri la kaŭzo de la nekontentigo, nome la triobla deziro aŭ soifo: plezurosoifo, iĝosoifo, neniiĝosoifo.
3.La vero pri la fino de la nekontentigo, nome la fino de ties kaŭzo.
4.La vero pri la vojo al la fino de la nekontentigo, nome la Nobla Okera Vojo:

1. ĝusta rigardado,
2. ĝusta pensado,
3. ĝusta parolado,
4. ĝusta agado,
5. ĝusta vivtenado,
6. ĝusta strebado,
7. ĝusta atentado,
8. ĝusta koncentrado.

»

Scivoleme, mi legas pri Hinduismo pro kompari kun Budaismo. En politeisma Hinduismo, ekzistas ĉioampleksa dio, kiu nomiĝas Brahma, kiu estas la Kreanto, parto de la Triopo, kiu inkluzivas de Viŝnu, la Konservanto; kaj de Ŝiva, la Detruanto. Rigortraktite Budaismo kontraŭe agnoskas nenian Mastran Dion, personigitan kun homecaj atributoj: ĵaluzeco, pardonemeco, afableco, kolereco, kaj tiel plu. Budaismo konsentas, ke ĝi mem ne povas plene ekspliki tiun, kiu la dio estas, aŭ tiujn, kiuj la dioj estas, kaj ĝi ne penas fari tiel. Budaismo estas ne diocentra.

En Hinduismo, ekzistas kredo pri Ātman, la Eterna Animo aŭ Memo, kiu estas esence la sama kiel la ĉiea Fundamenta Realo, Brahman, kiun oni ne devas konfuzi kun Brahma. Budaismo kontraŭe havas kredon pri Anātman, la Ne-memo, la Senmemeco, aŭ la Memo kiel Iluzio. Ĉi tiu centra Budaisma doktrino, Anātman per la Sanskrita aŭ Anattā per la Palia, instruas, ke "nek en korpaj kaj mensaj fenomenoj, nek ekster ili, povas troviĝi iu ajn afero, kiu en la fundamenta senco povus esti rigardata kiel mem-ekzistanta reala ego-ento, animo, aŭ ajna alia restanta substanco" (per Budaisma Vortaro de Nyanatiloka). Budaismo instruas, ke ĉiu havas senĉesan "fluon de konscio", ne vere animon.

Ĵainismo, alia Orienta religio, havas tion, kio estas la bonega koncepto pri Anekāntavāda, malabsolutismo aŭ multpunkteco; ĝi signifas, ke oni povas fari nenian pretendon pri absoluta vero; ĉiuj veroj dependas sur variaj perspektivoj kaj, do, ĉiu scio estas parta. Ekzistas klasika tradicia rakonto pri blindaj homoj tuŝantaj elefanton kaj provantaj priskribi tion, kio ĝi estas. Ĉiu homo donas malsaman priskribon depende sur tio, kion li tuŝis: la rostro, la flanko, la dentego, kaj tiel plu. Ĉiuj estas validaj, sed neniu povas difini la tutan elefanton. Ĉi tiu paradigmo rememorigas pri la Hinduisma Ātman, la Eterna Memo, kaj pri la Budaisma Anātman, la Ne-memo. La Ĵainoj kredas, ke la perspektivo pri la konstanta memo kaj la perspektivo pri la malkonstanta memo estas malsamaj, sed egale validaj; ambaŭ povas esti veraj simultane.

La Hinduoj disiĝas al du grupoj: la personistoj kaj la nepersonistoj. La nepersonistoj kredas, ke Dio estas nepersona ento kiel Brahman, kaj la personistoj kredas, ke Dio estas persona ento en la ĉefa formo de Kriŝna. Ĉinoj nomas la nepersonan enton Tiāndì aŭ Ĉielo-kaj-Tero, la Universo.

Nu, el Ĉinujo estas Taoismo, la Filozofio de la Kvin Elementoj: Akvo, Fajro, Ligno, Metalo, kaj Tero, kiuj simboliĝas orde per la koloroj Nigro-Bluo, Ruĝo, Verdo-Bluo, Blanko, kaj Flavo. Taoismo estas ĉarma filozofio. La Tao estas ia speco de trapenetranta forto en la universo, ekzistante en ĉiuj aferoj. Ĝi ekvilibrigas la mallumon Yin kaj la lumon Yang. La Tao ne estas Mastra Dio. Taoismo instruas la ideon de wúwéi aŭ "ne fari", de ne esti reagema, de esti pli pasiva al psikosociaj mediaj fortoj, de "fleksiĝi laŭ la vento", kaj de "ne lukti kontraŭ la fluo".

Revenado estas la natura movado de la Tao. Ĉiuj aferoj devenas de la Tao kaj devas reveni al ĝi. Taoisma meditado postulas revenadon al la origino aŭ la fonto por atingi trankvilan Iluminiĝon. Esence sensanĝiĝanta estas naturo. Koni konstantecon estas sagaco kaj ne koni ĝin estas katastrofo. Oni celas simplecon kiel nehakitan krudan lignon. Taoistoj ankaŭ celas senmortecon, inkluzive de la fizika speco. La nobla gruo simbolas ĝin.

Taoistoj kredas ankaŭ, ke ĉiu persono havas du specojn da animoj, la sep Yin-animojn, kiuj produktiĝas ĉe koncipo, kaj la tri Yang-animojn, kiuj kuniĝas kun la Yin-animoj ĉe naskiĝo. Kiam ili kuniĝas en harmonia unio, vivo floras; kiam ili apartiĝas, malsano aŭ morto okazas. Ekzistas kelkaj skoloj de Taoismo. La Skolo de la Higieno pri Internaj Dioj kredas, ke 36.000 dioj aŭ shén loĝas en la makrokosmo kaj en ĉiu homa korpo. La shén estas kontrasto de guǐ, kiuj estas friponaj demonoj, formitaj el Yin-animoj de mortintoj. Parenteze, la Hinduoj de Barato kredas, ke ekzistas dia grajno en ĉiu homa ento. Taoismo estas formo de animismo.

Kiom da dieco homoj havas? Kian diecon homoj havas? En la Kristana Biblio, la aserto "Vi estas dioj" aperas en Psalmo 82:6 kaj Johano 10:34. Kelkaj interpretoj diras, ke ĉi tiu aserto rilatas al homoj ĝenerale, aŭ al kelkaj homoj, aŭ eĉ al anĝeloj. La debato daŭras.

Kredantoj de la ampleksa Antikva Egipta politeisma religio kredas, ke homo estas kunmetita de la kha aŭ la mortema korpo kaj de almenaŭ tri subtilaj preskaŭ-diaj elementoj: la ka aŭ la duoblo, la ba aŭ la animo, kaj la akh aŭ la spirito.

La politeismaj Eskimoj kredas, ke krom personaj animoj, kaj variaj fantomoj kaj spiritoj, kiuj loĝas en la Arkta tundro, ekzistas ankaŭ "nomaj animoj". Persona nomo havas propran animon, gardantan spiriton al la nomposedanto. Eskimo povas havi multajn nomojn.

Fondita de la Profeto Zarathustra, la antikva Persa religio Zoroastrianismo kredas pri la duismo inter Bono kaj Malbono. La spirito de detrua forto, Angra Mainyu, kontraŭas la spiriton de krea forto, Spenta Mainyu. La universo estas batalgrundo inter la du fortoj. Zoroastrianoj dediĉas sin al la Triopa Pado: "Bonaj pensoj, bonaj vortoj, bonaj agoj".

Ĉu mi kredas pri renaskiĝo aŭ metempsikozo? Aŭ ĉu mi kredas, ke kiam mi mortos, estos nur silenta trankvila nenio? Aŭ ĉu mi renaskiĝos en Sukhāvatī, la Regno de Beateco, pri kiu la Purlanda Sekto de Budaismo kredas, ke ĝi kondukas al Iluminiĝo? Aŭ ĉu mi renaskiĝos en iu el la belegaj mondoj de la Hindua Vaikuntha? Pri ĉi tiuj aferoj, mi nur diru "Mi ne scias" kaj lasu tiel. Pri ĉi tiuj aferoj, mi estas agnostikulo ĉar oni ne povas pruvi aŭ malpruvi. Tamen, naturaj aferoj venas spirale. Tion oni intuicias.

En la branĉo Mahāyāna de Budaismo, ekzistas koncepto pri la Dharmakāya Buddha, la Reala Korpo, la Budaa Menso, la Unu Menso. Ĉiuj aferoj estas nur ondetoj aŭ malaperemaj bobeloj en la oceano de ĉi tiu Unu Menso. En ĉi tiu mondperspektivo, vivo estas nur bobelo.

Ĉu mi estas vegetarano? Ne, mi ne estas. Mi ja fojfoje manĝas porkaĵon kaj bifstekon, kvankam mi preferas kokaĵon kaj marmanĝaĵojn. Dum kelkaj vegetaranoj pretendas, ke karnmanĝado estas "malbona karmo" pro mortigi bestojn, mi mem ne diskriminacias inter bestoj, plantoj, kaj fungoj. Preskaŭ-vegetarana amikino diris al mi, "Sed karoto ne havas Buda-naturon". Nu, mi opinias, ke ekzistas viva forto aŭ energio en ĉiuj aferoj, eble eĉ en rokoj, kio estas perspektivo de Japanaj Ŝintoanoj kaj eĉ pratempaj indiĝenoj en Ameriko, Afriko, Azio, Aŭstralio, kaj la Pacifikaj insuloj. En Ŝintoo, la energiaj spirit-animoj, kiuj loĝas ĉie en naturo, nomiĝas kami. Ŝintoo estas formo de animismo.

Japanaj Ŝintoanoj kredas la filozofion pri ichirei shikon, "unu spirito, kvar animoj" de ĉiu persono. Ĉiu animo aŭ spirito havas specifan rolon. Pureco aŭ senrubeco estas centra koncepto en Ŝintoo ĉar ien ajn, kie estas malpure aŭ rubece, fizike aŭ psike, kami ne sanktvizitas. Efektive, ĉiu persono havas potencialon fariĝi kami. La postvivo havas kelkajn eblojn por la reikon, la spirit-animo de ĉiu persono: La postvivo en la eterna lando aŭ la radika lando troviĝas for trans la oceano; tie, eterna juneco daŭras. Alidestine, la postvivo en la kaŝata mondo aŭ la astra mondo kontrastas nian videblan materialan mondon. Alicele, la postvivo en la morta lando troviĝas en la submondo. Aliire, la postvivo ĉe la monto estas tie, kie oni fariĝas kami gardanta pri sia familio tra generacioj. En Japanujo, oni ofte vidas en natura medio belajn pordegojn, kiuj nomiĝas torii; tiuj simbolas la aliron al la spirita mondo.

En multaj lokoj en la mondo, religioj estas ofte miksataj. En Japanujo kaj Tajlando, oni povas esti samtempe animisto kaj Budaisto. En Bali, oni povas esti samtempe animisto kaj Hinduo. Ekzistas aliaj kombinaĵoj tra la mondo.

En 2545 B.E., mi komencas studi meditadon ĉe mia najbara Taja Budaisma templo, kiu instruas la tradicion Theravāda. Tio vere malfermas pordojn por mi. Mi lernas, ke meditado pli fortigas la menson. La specoj de medito, kiujn mi studas, nomiĝas samādhi (koncentriĝo) aŭ samatha (trankvileco), kaj vipassanā (akravideco). Iri al tiu templo estas la unua fojo, ke mi vere socie mergiĝas en la dharma, la Budaismaj instruoj.

Ĉirkaŭ la fino de 2547 B.E., mi iomete interesiĝas pri monoteismaj religioj, kiuj inkluzivas de Islamo, Bahaismo, Kristanismo, Judaismo, kaj Sikhismo. Po 6 dolaroj, mi aĉetas la libron Baza Juda Enciklopedio kaj trovas kelkajn rimarkindaĵojn. Mi malkovras, ke Judoj kredas, ke ĉiu naskiĝas sen peko kaj ke neniu estas sub la servuto de pekoj, kaj ili ne kredas pri la "origina peko" kiel Kristanoj. La enciklopedio asertas, ke "lernado estas la insigno de la Judo; lia krio estas por justeco; lia fervoro estas por la vero; kaj lia signo estas kompato". Kontraŭ populara kredo, ekzistas konvertitoj al Judaismo, kiuj nomiĝas ger.

Rimarkindaĵo pri Bahaismo estas la deklaro de la Profeto Bahá'u'lláh, ke por atingi la Plej Grandan Pacon, la nacioj de la mondo instruu internacian helplingvon, ĉu ĝi estas natura aŭ artefarita. La Tabulo de Ishráqát</i> deklaras, ke oni instruu ĝin "al la infanoj en ĉiuj lernejoj de la mondo, tiel ke la mondo fariĝu unu lando kaj unu hejmo". Estus certe saĝe.

Kelkaj religioj estas Mesiaj; tio estas, ke oni atendas dian eraon aŭ dian personon por paradizigi la mondon. Tio temas pri la "Mesia Erao" aŭ la "Mesio".

Mia koncepto pri dio aŭ dioj estas malsama kompare al plejparto da organizitaj religioj. Mi pensas, ke dio aŭ dioj estas preter genro: maskla, femala, aŭ aliaj. Eble ili povas vesti sin en iu ajn genro. Ĝi aŭ ili estas preter nombro: nulo al infinito. Genro kaj nombro estas homaj limoj. Eble ekzistas hierarkio de plialtkonsciuloj preter la homa nivelo, sed ĉu oni nomas ilin "dioj" dependas al la kredanto. Kvankam "politeismo" estas la ĝenerala ombrela vorto por la kredo pri multaj dioj, ekzistas la vorto "henoteismo", la kredsistemo, en kiu oni agnoskas la ekziston de multaj dioj, sed rigardas unu specifan dion kiel la dion de sia familio aŭ tribo, lasante aliajn diojn malĉefaj por si. En Budaismo, oni povas esti teisto aŭ ateisto.

Fundamente, eble la tuta universo estas dio kaj dio estas la tuta universo; tio nomiĝas "panteismo". Aŭ eble dio inkluzivas de la universo; alivorte, dio estas la universo kaj preter ĝi; tio nomiĝas "panenteismo".

Mi renkontas larĝan gamon da Budaismaj sektoj: tiuj de la branĉo Mahāyāna: Zena kaj Purlanda; kaj tiu de la branĉo Theravāda. Mi ankaŭ legas la Hinduan sanktan libron Bhagavad-Gītā per la perspektivo de Hare Kriŝna kaj ĝi plaĉas al mi. La spirita vojaĝo estas senĉesa.

La spirita vojaĝo inkluzivas de mia genealogio. Per tradicia antropologio, mi estus multrasa miksaĵo de Mongolojda, Kaŭkazojda, kaj Aŭstralojda rasoj. Mongolojdo estas de la Hanaj Ĉinoj. Kaŭkazojdo estas de la Hispanoj, Grekoj, Judoj, kaj Portugaloj. Mi estas ankaŭ parte Malajo, la Filipina Indiĝeno. Malajoj estas konsiderataj kiel Sudaj Mongolojdoj. Antaŭlonge, la Sudaj Mongolojdoj ekspansiis en Sudorientan Azion, parte anstataŭigante kaj parte asimilante la indiĝenajn Aŭstralojdojn. Miaj prauloj vojaĝis longe tra la eonoj...

Kion mi lernas el ĉio de ĉi tiu spirita esploro? Estas multe. Io grava estas, ke vivo estas persone signifoplena, sed sensignifa simultane. Ekzistas du flankoj de monero. Oni vivas sur eta punkto en universo tre vastega kaj ĉiam ŝanĝiĝanta. Sed oni atribuas sian propran signifon al vivo. Fojfoje, mi pensas, ke la universo estas nur arto kiel pentraĵo aŭ skulptaĵo...

Nu, nur scienco estas la strikte memkorektanta paradigmo, kiun multaj renkontas. Ĉu scienco estas nigra aŭ blanka? Ĉu scienco estas blanka aŭ nigra? Tio dependas de malfacileco. Ofte, nigro ligas kun malfacileco, dum blanko kun facileco. Blanko ligas kun brila kompreno, dum nigro kun tuta mistero. Scienco estas io, kio rampas en la mallumo kaj subite saltas al la lumo pro scio.

 

Kopirajto © 2546-2552 B.E. de Victor Medrano

Tags:

Vampiro

Kastelo Verda

El Vikipedio

Wikiquote-logo.svg
« La vera vampiro estas horora vedo. Magra kaj vila en la stato de maldormo, ĝi iĝas, kiam ĝi kuŝas bone nutrata en sia ĉerko, dika kaj ŝvela por eksplodi. La freŝa sango defluas al li el la buŝo, el la nazo kaj el la oreloj. Sia haŭto estas fosforeska kaj sia elspiro fetora. »
Roland Villeneuve, vampiristo kaj dajmonisto, Loups-garous et vampires (Likantropoj kaj vampiroj)

Tiu ĉi citaĵo, prenita el Roland Villeneuve, estis reprenata, al sia vico, el Prospero Lambertini, alivorte papo Benedetto XIV, en teksto de la Sepcent. Kiel oni povas bone konstati ĉi tiun priskribon de la figuro de la vampiro havas ion de naŭza kaj abomeninda kiu formoviĝi de multe de la literatura kaj kinematografia tradicio al kiu ni estas loĝata hodiaŭ. Difuzita ankaŭ dum la fluo de la Okcent, ĉi tiu vido, sed, estis destinota esti forgesata dankon al la sukcesoj de iuj gravaj aŭtoroj de la gotika romano, kiu ĝuste en ĉi tiu periodo komencis eltrovi fortunon tra la Eŭropo.

La ĝentlemana vampiro, tio karisma figuro, kun forta ĉarmo, kapabla altiri al si la viktimon sen tro streĉado, naskiĝis en 1819 kiam la kuracista John Polidori faris presi sian kurtan romanon La Vampiro, la kiu protagonisto, Lord Ruthven, estis ekstraktata el la amata/malamata Lord Byron. El ĉi tiam al post, la vampiro, en literaturo, obtenis daŭre pli grandajn sukcesojn, pasante tra Carmilla, la vampirino de Le Fanu, kaj tra Varney, vampiro kiu animis la klasikajn pecajn fasciklojn, por fini kun la pleja pinto de la ĝenro, tio Dracula de Bram Stoker kiu kunigis en si parton de la eŭropaj folkloraj elementoj kaj parton de la literaturaj temoj de la periodo, akirante perfektan kaj samtempe originalan sintezon pri la argumento kaj sen tempo kaj ekscitan aventuron.

Enhavo


 

Etimologio de la nomo

La vampiroj, kiel transigata de la tradicio, estas mortintoj kiuj reiras el la tombo por suĉi al la vivantoj la vivan esencon (prefere la sangon). La termino vampiro havas slavan originon: rekondukebla al la radiko -pi, magiisto, sorĉisto, kaj al la litova verbo wempt, trinki, suĉi. Vokitaj vampir en Serbio kaj Bulgario, upiór en Pollando, upir en Rusio, ili distingiĝas ne nur por la nomoj, sed ankaŭ por karakterizaĵoj kaj modus operandi kaj, por longa tempo, ne estis konsiderataj fantastan frukton de legendoj perditaj dum la tempo.

Vampirino

Vampirino estas inseksa vampiro.

Metafore estas vampirinovampo seksalloga virino, kiu kvazaŭ fatale kondukas siajn amsopirantojn al diversaj katastrofoj (vampirinoj en la Holivudaj filmoj)[1]

La originoj de la mito

Imago de vampiro

La originoj de la vampiroj estas antikvaj kiel la sama mondo: fakte, ne estas malmultaj la arkeologiaj retrovoj kiuj indikas kiom antikva la timego de la vampirismo estis. Por ekzemplo, en multaj antaŭhistoriaj nekropoloj estis retrovataj restaĵojn kun ŝtonoj plantitaj sur la korpo probable por malebligi al la mortinto reiri el la transmondo. La plej antikva vampira teksto de kiu oni konas estas, ja, babilona tabuleto konservata al la British Museum pri kiu estas gravurata magian formulon kiu necesas gardi de la sango-suĉuloj dajmonoj, la etimmé.

En la hebrea antikva tradicio estas, ja, alestanta aluka (sango-suĉulo), ulo kiu atakas la vojirantojn kiuj estas perdataj en la dezerto: ne por kazino, el la devoj de la Torah estas ankaŭ la malpermeso trinki sangon, vehiklon de la viva esenco de la vivantaj estaĵoj, probable memoron de la antikvaj vampiraj timegoj. La sama biblia figuro de Lilith, kiu kongrui kun la asira dajmono lilitu, estis dajmono de speco succubus (la ina versio de la incubus, dajmonoj kun la fantoma aspekto prefere ol korpeca). Unua kaj malica edzino de Adamo, Lilith estas opiniata en la hebrea tradicio la patrino de ĉiuj vampiroj: kiel ĉiuj succubi, ŝi estas ĵaluza de homa semo kaj tial ŝi nokte eniras en la liton de la viroj por sekigi ilin de la ilia viva forto. El Lilith ankaŭ devenas la lilin, kiuj suĉas la sangon de la infanoj. Laŭ la tradicio, se infano ridetas en la dormo dum la nokto de la juda sabato, oni diras ke li estas ludante kun Lilith: por savi lin, oni frotas la nazon al li por tri fojoj kaj oni diras la bondeziran frazon: Adamo, Eva, ekstere Lilith!.

Ankaŭ grekoj kaj romianoj havis ilian vampiran mitologion, ĉefe prezentita de vampiroj de ina sekso, kiu kunigas sin kun certa eŭropa ŝamana tradicio. La lamia, por ekzemplo, reĝino de la sukuboj, estas speco de sorĉistino, kiu iam aperas en formo de bela knabino, iam kiel maljuna virino, iam ankaŭ kun animalaj aspektoj, prefere serpento kun la kapo de virino. En la antikva Romo, poste, aldoniĝis ankaŭ la stix, rektan praavon de la italaj strie kaj de la romaniaj strigoi. La Stix, kun la forma de rabobirdo kaj soifa de sango, kiun ŝi trinkis per longa kaj akrigita beko, estas tiel priskribata de Ovidio:

Oni diras ke ili turmentegus la infanojn ankaŭe mamnutratajn
kaj plenan de eltrinkita sango ili havus la kropon
Ili nomiĝas strigin: kaŭzo de la nomo
estas ke ili estas nokte kutimaj horore kriĉi

Alia mortiga knabino estis la empusa, kiu, por speciala sorĉo, aperas kiel brila knabino, kiam reale ŝi kaŝas monstrajn kaj naŭzajn aspektojn (ŝi havas bronzan piedon kaj unu de sterko de azeno). Kiel la mormos, vampirinoj iom pli agrablaj, ili estis al la deĵoro de Ecate, diino de la nokto, de la nigra magio kaj protektantino de la sorĉistinoj.

Tiel James Robinson priskribas ŝin en la serieto Vertigo Witchcraft:

Ecate. Reĝino de la tenebroj. Reĝino de la nokto. Tiu kiu havas tri korpojn kaj tri kapojn. Virgulino, patrino kaj oldulino. Ĉielo, tero kaj infero. Artemide, Diana kaj Proserpina. Tiu kiu ne havas nomon. Reĝino de la fantomoj.
Reĝino de la sorĉistinoj.

Kaj oni atingas al la unua rakonto pri la vampiroj: Filostrato raportas en la Vivo de Apollonio el Tiana la historion de la juna Menippo kiu savas sian instruiston Apollonio el la teruraj intrigoj de empusa, utiligante malligitan lingvon kaj multan fantazion.

Ankaŭ pli gravaj atestoj pri la ne-mortintoj de la antikva Romo devenas al ni el la raporto de certa Flegone Tralliano, libertino de la imperatoro Adriano, kiu rakontas la okazon de Philinnio (kiu estis reprenita, en poezio, de Wolfgang Goethe, kiu alklimatigas ĝin en Korinto kaj kiu estis probable fonto de la rakonto Arria Marcella de Théophile Gautier), juna mortintino kiu reiras, kun la konsento de la dioj, por amo de junulo, Machate. La junulino estas malkovrita da la gepatroj, kaj ĉi tiu renkontiĝo reportas ŝin al la morto, ŝajne definitive; sed la loĝantaro direktiĝas al la saĝulo Ryllus kiu: ordonis al ili ke por nenioj kaŭzoj ili permesus ke la korpo de Philinnio estus remetota en la sepultejo, sed ili sekuriĝus ke ĝi estus tujtuje cindrigota en malproksima ejo, ekster la muroj de la urbo.


Tags:

Durio

Kastelo Verda

El Vikipedio

 
Vikipedio:Kiel legi la taksonomion Kiel legi la taksonomion
Durio
 
Frukto de la Durio zibethinus
Frukto de la Durio zibethinus
Biologia klasado
Regno: Plantoj Plantae
Filumo: Angiospermoj Magnoliophyta
Klaso: Dukotiledonoj Magnoliopsida
Ordo: Malvaloj Malvales
Familio: Malvacoj Malvaceae
Bombakacoj Bombacaceae
Genro: Durio
 
Specioj

Estas aktuale 30 identigitaj specioj

Durio (Durio en la latina) estas frukto kiun produktas tropika arbo klasifikita en la familio malvacojbombakacoj depende de la fonto. Ĝis nun, oni malkovris 30 speciojn kies naskiĝareo situas en Sud-Orienta Azio, sed nur 9 el ili estas fruktodonaj. Durio zibethinus estas la ununura specio disponebla en la internacia merkato. Temas pri manĝebla ovoforma fruktego kies cirklo povas mezuri ĝis 40cm. Ĝi ĝenerale kreskas alte sur la portanta arbo kaj falas fortege grunden ekde kiam ĝi estas matura pro sia granda pezo (ĝis 5kg). La durio enhavas tre fajnan guston kiu similus al kruda kamemberto kun nuancoj de ananaso kaj ajlo, kaj laŭ kelkaj ĝi ankaŭ elvokas buteron. La frukto ankaŭ ellasas tre fortan odoron kiu estas ĉu repele naŭza ĉu nekredeble alloga laŭ la opinioj. Ĝi estas ofte konsiderita la Reĝo de la Frukto de multaj personoj kaj interalie aparte ŝatita de la instinktomanĝantoj.

La nomo venas el la Indonezia lingvo (Durian) kaj signifas "Dornhava".

Malfermita duriofrukto
Por durio-malpermesata areo en Singapuro

Tags:

Brazilo

Kastelo Verda

El Vikipedio

República Federativa do Brasil
Federala Respubliko de Brazilo
Flago de Brazilo Blazono de Brazilo
Nacia himno: Hino nacional do Brasil
Brazila Nacia Himno
Nacia devizo: Ordem e Progresso
Ordo kaj Progreso
Situo de Brazilo
Bazaj informoj
Ĉefurbo Braziljo
Oficiala(j) lingvo(j) portugala
Plej ofta(j) religio(j) katolikismo (75%)
protestantismo (15,4%)
Areo
 % de akvo
8.514.877 km²
0,65%
Loĝantaro 189.393.918 (2008)
Loĝdenso 22/km²
Loĝantoj Braziloj
Horzono UTC-2 al -4

UTC-2 al -5 (somere)

Interreta domajno .br
Landokodo BR
Telefona kodo 55
Politiko
Politika sistemo Federala prezidenta respubliko
Ŝtatestro Luiz Inácio Lula da Silva
Nacia tago 7-a de septembro
Sendependiĝo disde Portugalio 7-a de septembro 1822
Ekonomio
Valuto realo (BRL)
MEP
- Suma
- Pokapa
laŭ 2007
$1,8 duiliono
$ 11.873
Esperanto-movado
Landa E-asocio Brazila Esperanto-Ligo

Brazilo (portugale: Brasil), oficiale: Federala Respubliko de Brazilo (portugale: República Federativa do Brasil) estas lando en Sudameriko. Ĝi estas la kvina plej granda lando en la mondo laŭ surfaco (post Rusio, Kanado, Usono kaj Ĉinio, kaj la kvina plej granda en la mondo laŭ loĝantaro (post Ĉinio, Barato, Usono, kaj Indonezio). La unua eksteramerikano kiu "malkovris" hodiaŭan Brazilon, estis la portugalo Pedro Álvares Cabral en 1500. Pro tio en Brazilo oni parolas la portugalan, kaj la lando havas grandan rasan kaj kulturan diversecon. La portugaloj intermiksiĝis kun la indiĝenoj. Al ili aldoniĝis afrikaj negruloj, alportitaj dum la kolonia periodo ĝis 1888. Al ĉiuj aliĝis enmigrintoj el pli ol 50 landoj, precipe de Eŭropo kaj Japanio.

Enhavo

[kaŝi]

[redakti] Historio

Nuvola apps xmag.png
Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo Historio de Brazilo

[redakti] Prahistorio

Historio, laŭ strikta senco, dependas de skribaj dokumentoj. Sekve, kvankam la geografia regiono hodiaŭ okupita de Brazilo jam havis homojn antaŭ la alveno de eŭropanoj, kaj eĉ kvankam aliaj eŭropanoj alvenis al ĝi antaŭ esploristo Pedro Álvares Cabral, ne estas skribaj dokumentoj pri tio. Pero Vaz de Caminha produktis la unuan skriban dokumenton pri tio, kio hodiaŭ estas Brazilo, en aprilomajo 1500, pro tio oni povas komenci la Brazilan historion de tiam. Antaŭ Caminha, ni havas pra-historion.

Brazila indiĝenoj, laŭ Jean Baptiste Debret.

Tradiciaj historiistoj parolis ankaŭ pri "proto-historio" de Brazilo, t. e., historiaj motivoj por eliro de portugaloj de Eŭropo. Kelkaj, malmultaj, historiistoj konsideras nord-eŭropajn legendojn pri insulo Hi-Brazilo kiel parton de brazila proto-historio.

[redakti] Unuaj loĝantoj

Antaŭ la alveno de portugaloj, multaj homoj loĝis tie kie hodiaŭ estas Brazilo. La origino de tiuj homoj estas la sama kiel tiu de aliaj pra-amerikanoj. Eble ili alvenis de Azio per tiama tera vojo en la nuna markolo de Bering. Kelkaj tre malnovaj homaj fosilioj eltrovitaj en Sudameriko malsimpligis tiun teorion. Hodiaŭ oni akceptas ne nur unu, sed multajn transirojn de Beringa Markolo.

Tags:

Dune

Kastelo Verda

El Vikipedio

Dune ('duno' en la angla) estas unu de la plej gravaj verkoj de Sciencfikcio. Ĝin skribis Frank Herbert, kiu skribis kvin pli libroj de la sama seriaĵo, ĝis ke li mortigis en 1986 sen skribi ĝian finon.

Publikigita en 1965, sed estis rifuzata de multaj eldonaj antaŭe. Samtempe, ĝi multe eksukcesis kaj en 1965 kaj en 1966 gajnis la Premion Nebula kaj la Premion Hugo respektive.

La kompleta originala ziklo Duno konsistas de ses libroj:

  • Dune
  • Dune Messiah (Mesio de Duno)
  • Children of Dune (Homidoj de Duno)
  • God Emperor of Dune (Diimperatoro de Duno)
  • Heretics of Dune (Herezuloj de Duno)
  • Chapterhouse Dune (Ordendomo Duno)

Post la morto de Frank Herbert, sia filo Brian kaj Kevin J. Anderson daŭrigis la verkon per la Preludo al Duno (Prelude to Dune) kaj Legendoj de Duno (Legends of Dune), kun po tri libroj. La Preludo okazas en la pli aĝa generacio (t. e. la generacio de la avo de Paul Atreides) kaj konsistas de:

  • Prelude to Dune: House Atreides (Domo Atreides)
  • Prelude to Dune: House Harkonnen (Domo Harkonnen)
  • Prelude to Dune: House Corrino (Domo Corrino)

La Legendoj rakontas historiojn de la grandaj skoloj - la Bene Gesserit, la Mentatoj, la Gildo de Astronaŭtiko kaj la Suk Medicinistoj. Cetere ili rakontas pri la batalo kontraŭ pensmaŝinoj kaj la fondado de la Imperio. Konsistas el:

  • Legends of Dune: The Butlerian Jihad
  • Legends of Dune: The Machine Crusade
  • Legends of Dune: The Battle of Corrin

La historio disvolviĝas en planedo nomata Arrakis, kies neoficiala nomo estas Duno - pro ĝiaj grandegaj dezertoj abundantaj je la spico, unika rimedo por kosma veturado sen movado, ege aprezata de ĉiuj kosme aktivaj nacioj. En la intrigo aperas kelkaj nobelaj familioj kiuj volas regi la unverson - kaj kontrolo/havo de la spico (do ankaŭ de la tuta Duno) estas nature vera gravaĵo por plenumado de tia intenco.

Tags: