?

Log in

No account? Create an account

Universitato de Vesperto

ĉe Lulu-insulo sur Fraser-rivero. Esperanto ekde 1887.


Hindeŭropa Lingvaro
Kastelo Verda
vesperto
Tags:

Aŭstronezia Lingvaro
Kastelo Verda
vesperto

Tetuma, balia, cebuana, ĉamora, java, malagasa, malaja (enhavante la indonezian), sunda, tagaloga (enhavante la filipina), fiĝia

Polineziaj lingvoj: havaja, maoria, samoa

Formosaj lingvoj

(Vikipedio)
Tags:

Antikva Egipta Religio
Kastelo Verda
vesperto

«La antikva egipta religio prezentiĝis kun multforma rito kaj multaj gedioj kun homaj korpoj kaj bestaj kapoj: Anubo (ŝakala kapo), Haktoro (bovina), Horuso (falka), Munto (agla), Meĥeto (korva), Seĥeto (leonina), Seto (porka), Ĥnumo (ŝafa), Toto (ibisa), Sebeko (krokodila), Basto (katina). Pro tio, la bestojn ili konsideris sanktaj.

La egipta religio stimulis la kulton al la mortintoj kaj instruis ne tre precizan ideon pri la reveno al la vivo, kiu eblis esti per la revivigon de mortoj en la saman korpon, kaj tial ili ĝin konservis kiel mumiojn, aŭ per la metempsikozon. La sacerdotoj klopodis kuraci la poseditajn de la malbonaj spiritoj kaj helpi la spiritojn de mortintoj al lasta juĝo antaŭ Anubo.

Krom tiuj plej popularaj gedioj, ankaŭ estis Atono (la sundisko) kaj Atumo (la malaperanta suno), kies centro de kulto estis la urbo On, aŭ Heliopolo laŭ la grekoj. La suno estis kultata kiel la fonto de vivo sur la materia mondo, kaj konsiderata kiel vivanta dio kaj fonto de energio en la ĉiela mondo. La sunadorado estis trudita kiel la unua klopodo de monoteisma religio en la historio, fare de faraono Amen-Hotep la 4-a (-1375 ĝis -1358), kiu prenis la alnomon Aĥnatono. Tiu religia formo ne daŭris multe, kaj post la morto de Aĥnatono, oni revenis al tradicia religio. Kelkaj kredas ke Moseo kaptis la ideon pri monoteismo de atonismo.

En la antikva Egipto, la scienco, la filozofio kaj la religio estis kunligitaj. Kuracistoj, inĝenieroj, kalkulistoj, ktp. estis ankaŭ sacerdotoj. Sekve ŝanĝojn en religio okazis laŭ la sociaj ŝanĝoj.»  (Vikipedio)

Sundioj

«En la Malnova Regno la egiptianoj kredis ke Atumo levigis la animon de la morta faraono de lia piramido al la ĉielo. En la Nova Regno, la mito de Atumo intermiksiĝis kun tiu de la dio Reo (Ra), kiu ankaŭ konsideriĝis suna dio, kaj la du identecoj miksiĝis en diaĵo nomata Atum-Ra (Atumo-Reo).  Sed Reo konsideriĝis esti la suno entute, dum Atumo ricevis la rolon simboligi la vesperan sunon ĉe sunsubiro (kaj do bildiĝis kiel maljuna viro, apogiĝanta sur bastono), kaj la plia diaĵo Ĥepera vidiĝis la suno ĉe sunleviĝo.

Laŭ la origina kredo, laŭ kiu Atumo estis la sola dekomenca diaĵo, la juna dio Nefertumo - kvazaŭ unu aspekto de Atumo - reprezentis la matenan sunleviĝon, kaj ĉar Atumo estis leviĝinta el la unuaj akvoj en la burĝono de egiptia blua nila nimfeo, Nefertumo asociiĝis kun tiu floro, kiu ĝenerale multe uziĝis en la arto, religio kaj literaturo de antikva Egiptio.»  (Vikipedio)

 

«Atono estas dio de antikva Egiptio. La dio Atono estas la ronda disko de la suno, la viviga forto de la suno. La unuan fojon oni menciis lin dum la regado de de la faraono Thutmose la 1-a. ĉ. 1500 jaroj [a.K.]. Amenhotep la 4-a. deklaris Atonon al la dio de la imperio. Tiu estis paŝo al monoteismo. Amenophis IV. ŝanĝis sian nomon en Aĥnaton (Aĥ-en-Jati, utila por Atono).»  (Vikipedio)


Tags:

Metempsiĥozo
Kastelo Verda
vesperto

«La vorto Metempsiĥozo, metempsikozoanimomigrado povas signifi la doktrinon pri la postmorta transmigrado de la animo el iu korpo en alian aŭ tiun transmigradon mem. Metempsiĥozo, larĝasence, ampleksas la transmigradon de animo de homo al besto, de besto al besto, de besto al homo aŭ de homo al homo (reenkarniĝo). Ĝenerale, metempsikozo estas uzata kiel sinonimo de reenkarniĝo, ĉar vere malmultaj kredas je intermikso de homaj kaj bestaj vivoj.

En antikveco Orfeismo, Pitagoro kaj Empedoklo instruis pri metempsikozon, en eŭropa mezepoko Katarismo. Metempsiĥozo hodiaŭe estas agnoskita de Budhismo, Hinduismo kaj aliaj religioj. Ankaŭ sufiĉe multe da famaj pensuloj kredis pri tio.»  (Vikipedio)
Tags:

Malsamaj Seksoj
Kastelo Verda
vesperto
Ŝajnas, ke estas ĝenerale vere, ke virinoj ne povas paroli kiel viroj.  Tio ne signifas, ke ili estas stultaj ĉar inteligenta mezuro ne estas linia.  La virina cerbo estas malsama kompare al tiu de viroj.  Inteligento estas multdimensia.
Tags:

Portugalaj Kolonioj
Kastelo Verda
vesperto
Ĉinujo kaj Japanujo estis malsukcesaj Portugalaj kolonioj...  Legu historion.
Tags:

"Dialect" or "Language"
Kastelo Verda
vesperto

«There are no universally accepted criteria for distinguishing languages from dialects, although a number of rough measures exist, which sometimes render contradictory results. The exact distinction is therefore a subjective one, dependent on the user's frame of reference.

Language varieties are often called dialects rather than languages:

  • solely because they are not (or not recognized as) literary languages,
  • because the speakers of the given language do not have a state of their own,
  • because they are not used in press or literature, or very little.
  • or because their language lacks prestige.

The term idiom is used by some linguists instead of language or dialect when there is no need to commit oneself to any decision on the status with respect to this distinction.[citation needed]

Anthropological linguists define dialect as the specific form of a language used by a speech community. In other words, the difference between language and dialect is the difference between the abstract or general and the concrete and particular. From this perspective, no one speaks a "language," everyone speaks a dialect of a language. Those who identify a particular dialect as the "standard" or "proper" version of a language are in fact using these terms to express a social distinction.

Often, the standard language is close to the sociolect of the elite class.

In groups where prestige standards play less important roles, "dialect" may simply be used to refer to subtle regional variations in linguistic practices that are considered mutually intelligible, playing an important role to place strangers, carrying the message of where a stranger originates (which quarter or district in a town, which village in a rural setting, or which province of a country); thus there are many apparent "dialects" of Slavey, for example, by which the linguist simply means that there are many subtle variations among speakers who largely understand each other and recognize that they are each speaking "the same way" in a general sense.

Modern-day linguists know that the status of language is not solely determined by linguistic criteria, but it is also the result of a historical and political development. Romansh came to be a written language, and therefore it is recognized as a language, even though it is very close to the Lombardic alpine dialects. An opposite example is the case of Chinese, whose variations such as Mandarin and Cantonese are often considered dialects and not languages, despite their mutual unintelligibility, because the word for them in mandarin, "Fangyan", was mistranslated as dialect because it meant regional speech.»  (Wikipedia)
Tags:

Chinese Languages
Kastelo Verda
vesperto

It is likely that some of my ancestors spoke Min Chinese (i.e. Hokkien), the collection of dialects of Chinese used in Fujian Province, China.

(Wikipedia)  A map below depicts the linguistic subdivisions ("languages" or "dialect groups") within China itself. The traditionally-recognized seven main groups, in order of population size are:

Name   Hanyu Pinyin   Trad.   Simp.   Total Speakers   Notes  
Mandarin (Guan) Běifānghuà
Guānhuà
北方話
官話
北方话
官话
c. 850 million includes Standard Mandarin
Wu Wúyǔ 吳語 吴语 c. 90 million includes Shanghainese
Cantonese (Yue) Yuèyǔ
Guǎngdōnghuà
粵語
廣東話
粤语
广东话
c. 80 million includes Standard Cantonese
Min Mǐnyǔ 閩語 闽语 c. 50 million includes Taiwanese and Teochew
Xiang Xiāngyǔ
Húnánhuà
湘語
湖南話
湘语
湖南话
c. 35 million  
Hakka (Kejia) Kèjiāhuà
Kèhuà
客家話
客話
客家话
客话
c. 35 million  
Gan Gànyǔ
Jiāngxīhuà
贛語
江西話
赣语
江西话
c. 20 million  
Tags:

Hokkien / Fujianese / Fukienese
Kastelo Verda
vesperto
«Hokkien (traditional Chinese: 福建話; simplified Chinese: 福建话, POJ: Hok-kiàn-oē; traditional Chinese: 福佬話; simplified Chinese: 福佬话, POJ: Hok-ló-oē), or Quanzhou–Zhangzhou, is a variant of Min Nan Chinese spoken in southern Fujian, Taiwan, and by many overseas Chinese throughout South-east Asia. It is closely related to Teochew, though mutual comprehension is difficult, and somewhat more distantly related to Hainanese, with which it shares only minimal intelligibility.»  (Wikipedia)

«Hokkien is reportedly the native language of up to 98.5% of the community of ethnic Chinese in the Philippines, among whom it is also known as Lan-nang or Lán-lâng-oē ("Our people’s language"). Hokkien speakers form the largest group of Chinese in Singapore, Malaysia and Indonesia.»  (Wikipedia)
Tags: ,

Ĉinotibeta Lingvaro (Sino-Tibetan Language Family)
Kastelo Verda
vesperto
(Vikipedio)
Tags:

Lingvoj en Barato
Kastelo Verda
vesperto
(Vikipedio)
  • 850 lingvoj estas parolataj ĉiutage
  • 24 lingvoj havas pli ol unu milionon da parolantoj
  • 22 lingvoj estas oficialaj (kun milionoj da parolantoj en 1991):
    (Vidu la ĉefartikolon: Naciaj lingvoj de Barato)
    milionoj  lingvo
    337,27  hindia*1
    69,59  bengala*
    66,02  teluga
    62,48  maratha*
    53,01  tamila
    43,41  urduo*
    40,67  guĝarata*
    32,75  kanara
    30,38  malajala
    28,06  orija*
    23,38  panĝaba
    13,08  asama*
    7,77  maitila*2 (en 1981)
    5,22  santala
    4,4  kaŝmira3
    2,07  nepala
    2,12  sindha
    1,76  konkana
    1,27  manipura
    1,22  bodoa
    0,09  dogra
    0,05  sanskrita
    La lingvoj stelitaj (*) devenas de la sanskrita. 75% parolas lingvon sanskritidan.
    1 La cifero por la hindia inkluzivas 48 'gepatrajn lingvojn', ĉiuj el kiuj havas pli ol 10 mil denaskajn parolantojn. Tiu listo de 48 inkluzivas 233,43 milionojn kiuj raportis, ke la hindia estas ilia gepatra lingvo.
    2 La cifero por la hindia inkluzivas la (denaskajn) parolantojn de la maithala (kiu estas unu el la ceteraj 'oficialaj lingvoj' de la lando).
    3 La popolnombrado de 1991 ne okazis en la subŝtato de Ĝamuo kaj Kaŝmiro pro la politika perforto tie. Tiu ĉi cifero estas de Ethnologue (vidu)

    Ĉirkaŭ 50% regas la hindian kiel unuan aŭ duan lingvon. Inter la burĝaro kaj riĉularo, la angla, la malnova imperia lingvo, estas multe pli uzata. Ĉirkaŭ 11% de la baratanoj scipovas la anglan. La angla havas apartan statuson en la lando; ĝi estas la oficiala lingvo de la juro kaj burokratio, kaj funkcias kiel pontlingvo de nacia politiko kaj komerco.



Tags:

La Hindia
Kastelo Verda
vesperto
(Vikipedio)

La hindia lingvo (kodoj laŭ ISO 639: hin, hi) estas el inter la nord-hindaj lingvoj, hindeŭropa lingvo, devena el la antikvaj prakritoj; tio estas la "naturaj" lingvoj, male al Sanskrito; tio estas la "kultura" lingvo. La hindia lingvo estas la plej parolata lingvo en Barato. Oni skribas ĝin per Devanāgarī.

Tags:

Sanskrito
Kastelo Verda
vesperto

(Vikipedio)

Sanskrito estas eble la plej antikva hindeŭropa lingvo ankoraŭ aktive uzata ; ĝi apartenas al la hindarjaj lingvoj en la hindirana lingvogrupo de la hindeŭropa lingvofamilio. Iam oni kredis Sanskriton la plej praa el ĉiuj hindeŭropaj lingvoj, sed poste oni trovis ke la hitita, ankaŭ hindeŭropa, estas eĉ pli aĝa. Sanskrito (Samskrta), kiu signifas "pura" aŭ "gramatike korekta" lingvo, estas sankta lingvo de pli da 1 miliardo da homoj (precipe hinduoj kaj mahajanaj budhistoj ; aliflanke la kanonaj tekstoj de la theravada budhismo, de la ĝajnismo kaj de la sikismo estas verkitaj en pli junaj lingvoj). Oni taksis, ke hodiaŭ ĝis du milionoj da homoj ĝin parolas kiel duan lingvon, kaj nuntempe oni skribas novan sanskritan literaturon.


Palio
Kastelo Verda
vesperto

(Vikipedio)

La palia lingvo estas mezhinda lingvo kaj la plej frua sankta lingvo de la budhismo. La Budho, kiu loĝis en Norda Hindio, parolis almenaŭ unu formon de prakrito, eble plurajn; la budhisma kanono de la theravado, la unua versio de la Tripitako), estis redaktita en normigita prakrito, kiun uni nomis tutsimple "tekstlingvo" - en tiu lingo pāli-bhāsa, poste pli mallonge pāli (kio do fakte signifas "teksto").

Palio estas parenca al sanskrito, sed ne estas ido de sanskrito; la prahinda, el kiu ĝi devenis, estis verŝajne pli proksima al la veda ol al la sanskrita. La buŝa instruado de la Budho en palio venis al Cejlono/Sri Lanko en la 4-a jarcento a.K., kaj tie ĝi estas skribe fiksita kelkajn jarcentojn poste (vidu Tripitako). El Hindio kaj Cejlono, la lingvo disvastiĝis en multajn landojn, precipe al la regiono tiam nomata palie Suvanna-bhūmi, sanskrite Suvarna-bhūmi. "Or-lando", kie nun estas Birmo, Siamo/Tajlando, Laoso kaj Kamboĝo.


Prakrito
Kastelo Verda
vesperto

(Vikipedio)

(परकृित = naturo, do prakritoj estas la naturaj lingvoj kompare kun sanskrito: la kultura lingvo) La prakritoj estas al sanskrito kiel la vulgara latino al la klasika latina.

Kronologie, la hindarjaj lingvoj estas dividitaj en tri grupojn:

1. La prahindaj (veda kaj sanskrito).

2. La mezhindaj (prakritoj).

3. La novhindaj (hindia, bengala lingvo, sinhala kaj multaj, multaj aliaj).

Prakrito ne estas unueca lingvo, sed lingvoj - aŭ dialektgrupo. La plej konataj variaĵoj estas tiuj uzitaj en la skribaĵoj de la budhismo (vidu palio) kaj ĝajnismo.

Kiam la budhisma imperiestro Aŝoko, kelkajn jarcentojn post la Budho, disvastigis moralajn konsilojn tra sia regno per siaj rok- kaj kolonediktoj, li skribis ĉiun el tiuj en la loka lingvo, plejofte iu prakrito. Ĉar la sama teksto ofte estas ripetata plurloke, oni do povas ankoraŭ nun interkompari la tiamajn dialektojn.

(Ne ĉiuj ediktoj estis prakritlingvaj, tamen. En la plej nord-okcidenta angulo de lia tiama imperio troveblas du ediktoj en la greka kaj unu en la aramea.)